Kunnen voorspellen of een patiënt reageert op chemotherapie zou heel waardevol zijn - Antoni 1-2020

18 | Onderzoek niet hersteld. Jonne Raaijmakers: ‘Dat gebeurt ook wel eens bij gezonde cellen, maar die hebben er veel last van en zullen meestal stoppen met delen. Maar het verrassende is dat kankercellen juist heel snel groeien! Wat ik wil begrijpen is hoe kankercellen ondanks die verkeerde aantallen chromosomen toch zo snel kunnen blijven delen. Daar moeten ze bepaalde trucjes voor hebben. Als we die snappen, kunnen we misschien nieuwe therapieën tegen kanker ontwikkelen.’ CHECKPOINTS In de praktijk hebben tumorcellen vaak niet slechts één chromosoom te veel of te weinig. Het kan om tientallen extra chromosomen per cel gaan. Als cellen met te veel chromosomen zich delen, is de kans namelijk groot dat er spontaan nog meer foutjes in de verdeling optreden. ‘Zo ontstaan er heel veel verschillende soorten cellen – de een heeft bijvoorbeeld een extra kopie van chromo- soom 13 en 21, de andere van chromosoom 13 en 23, en een derde heeft bijvoorbeeld 5 chromoso- men te veel’, licht Raaijmakers toe. ‘Vaak is er bij kankercellen iets mis met de checkpoints. Een cel in deling heeft checkpoints, controlepunten, om te voorkomen dat er foute dochtercellen ontstaan. De cel kan bijvoorbeeld “voelen” of iedere dochtercel wel exact één kopie van een chromosoom krijgt. Is dat niet zo, dan krijgt de cel een seintje om de deling af te breken. Maar bij kankercellen gaat de celdeling ook als de chromosomen niet eerlijk zijn verdeeld gewoon door. Zo ontstaan cellen met meer of minder chromosomen dan de bedoe- ling was. De cellen met te weinig chromosomen hebben het daarbij zwaarder dan die met te veel, dus je ziet uiteindelijk vooral veel cellen met extra chromosomen.’ KREUPELE CELLEN Wat gebeurt er precies in een kankercel, waardoor die zo hard groeit ondanks de foute aantallen chromosomen? Als onderzoekers dit mechanisme beter begrijpen, kan dit leiden tot nieuwe inzich- ten of aangrijpingspunten voor behandelingen, waarbij bijvoorbeeld kan worden ingegrepen op de tolerantie-mechanismen van de kankercellen. Jonne Raaijmakers probeert het mechanisme in kaart te brengen door zelf de chromosoomaan- tallen in gezonde cellen te veranderen en te kijken welke veranderingen de cellen dan ondergaan, op zowel korte als lange termijn. ‘We zorgen voor extra chromosomen in de cel door stoffen toe te dienen die de checkpoints een beetje kreupel maken. Als de kreupel gemaakte cellen gaan delen, gaat er af en toe iets mis en dat wordt dan niet hersteld. Zo ontstaan cellen met een of enkele chromosomen te veel of te weinig. Die cellen wor- den verdeeld over platen met 384 kleine vakjes. Ik verdun de cellen zodanig dat er ongeveer één cel in elk vakje terechtkomt. Onder de microscoop check ik of het er ook echt één is.’ De cellen mogen zich vervolgens gaan vermenig- vuldigen. Daarbij gaan heel veel cellen dood. Na ongeveer een maand kan Raaijmakers zien welke vakjes met cellen wél zijn uitgegroeid. ‘Die cellen kweek ik door in het lab tot ik genoeg cellen heb om naar het DNA te kijken. Dan zie ik van welke chromosomen er te veel of te weinig waren. Inderdaad blijken bij deze gezonde cellen juist de groepjes die langzaam groeien vaak te veel of te ‘Als we de trucjes van kankercellen snappen, kunnen we misschien nieuwe behandelingen ontwikkelen’

RkJQdWJsaXNoZXIy NTM3ODg0