Meerdere kankersoorten: ESCALATION studie

In de ESCALATION-studie (Figuur 1) wordt bloed verzameld van 125.000 gezonde bloeddonors die tussen de 50 en 75 jaar oud zijn. Het bloed wordt bewaard. Na 1 jaar, en opnieuw na 2 jaar en 3 jaar, wordt nagegaan welke mensen uit deze groep ondertussen kanker hebben gekregen. Het bewaarde bloed van deze patiënten wordt dan vergeleken met het bewaarde bloed van donors die niet ziek geworden zijn.

We onderzoeken of er in het bewaarde bloed van de patiënten al sporen te vinden zijn die wijzen op de kanker die in de periode na de donatie gediagnosticeerd is. Hiervoor wordt een test gebruikt die zoekt naar DNA dat door tumoren wordt afgescheiden en in het bloed terechtkomt. Dit wordt circulerend tumor DNA, ofwel ctDNA, genoemd. Als in het bloed ctDNA gevonden wordt, bekijken we ook of we hieraan kunnen zien welke vorm van kanker de patiënt heeft. Zo willen we achterhalen of het zinvol is om in de toekomst deze bloedtest te gebruiken voor een bevolkingsonderzoek om verschillende types kanker vroeg op te sporen.

Naast het onderzoek naar ctDNA in het bloed, onderzoeken we ook of er andere factoren zijn die zouden kunnen helpen bij het vroegtijdiger opsporen van de kanker. Het gaat daarbij om persoonlijke risicofactoren zoals leefstijl en erfelijkheid, maar ook om risicofactoren die voortkomen uit de omgeving van het individu, zoals luchtverontreiniging. Voor dit deel van de ESCALATION-studie vullen de deelnemers aan het begin van het onderzoek een vragenlijst in. Met de antwoorden op de vragen en gegevens uit bestaande databanken proberen we deze risicofactoren te bepalen. Dit zou in de toekomst een bevolkingsonderzoek met de nieuwe test nog beter op maat kunnen maken voor iedereen die eraan meedoet.

In de studie zullen we ook evalueren hoe bij deze nieuwe manier van screenen (de bloedtest gecombineerd met risicofactoren) de kosten zich verhouden tot de effectiviteit ervan voor de vroege opsporing van verschillende soorten kanker. Tot slot onderzoeken we of mensen een bevolkingsonderzoek op basis van deze test een goed idee zouden vinden.

Figuur 1. Schematische weergave van de ESCALATION-studie (klik om de afbeelding te vergroten)

De ESCALATION-studie wordt gecoördineerd door het Nederlands Kanker Instituut (NKI), het onderzoeksinstituut van het Antoni van Leeuwenhoek.

Andere organisaties die erbij betrokken zijn: Sanquin, DELFI Diagnostics, Universiteit Utrecht, Amsterdam Universitair Medische Centra, stichting PALGA, Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), RIVM (adviseur), Health-RI en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Het onderzoek wordt medegefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en KWF Kankerbestrijding.

Deelname wetenschappelijk onderzoek

U kunt alleen deelnemen aan het onderzoek als u al donor bent bij Sanquin en u van Sanquin een uitnodiging heeft gekregen om deel te nemen.  U beslist vervolgens zelf of u wilt meedoen aan het onderzoek.

Als u besluit deel te nemen, kunt u uw deelname altijd stopzetten zonder dat u daarvoor een reden hoeft op te geven.

Wat zijn de voor- en nadelen van deelname?

Voordelen van deelname aan het wetenschappelijk onderzoek:

• Er zijn geen directe voordelen voor u bij deelname aan dit onderzoek. U zult geen uitslag van de testen ontvangen. De reden hiervoor is dat de nauwkeurigheid van de testen nog onderzocht wordt. Een indirect voordeel van deelname is wel dat u bijdraagt aan de wetenschap en aan de verbetering van diagnostiek. Daarmee draagt u bij aan toekomstige vernieuwingen die u en andere mensen ten goede kunnen komen.

Nadelen van deelname aan het wetenschappelijk onderzoek:

• Er zijn in principe geen nadelen voor u bij deelname aan dit onderzoek. Er wordt geen extra bloed afgenomen voor deze studie; er wordt gebruik gemaakt van restmateriaal. Meedoen aan dit onderzoek kost u geen extra tijd tijdens de donatie. Het invullen van de vragenlijst kost ongeveer 60 minuten.

Wat zijn de kosten van deelname?

Uw deelname aan de studie brengt voor u geen extra kosten met zich mee. Er wordt ook geen vergoeding gegeven voor deelname aan het onderzoek.

Wilt u meedoen aan het wetenschappelijk onderzoek?

• Meedoen kan alleen als u daarvoor een uitnodiging heeft ontvangen van Sanquin.
• In die uitnodiging wordt aan u gevraagd of Sanquin uw e-mailadres mag delen met de NKI-onderzoekers. 
• Bent u daar mee akkoord, dan ontvangt u per e-mail een link naar het digitale toestemmingsformulier voor de studie, dat u kunt invullen en ondertekenen.

Wanneer kunt u niet deelnemen aan dit wetenschappelijk onderzoek?

• Als u geen uitnodiging heeft ontvangen van Sanquin.
• Als u geen bloeddonor bent.
• Als u jonger bent dan 50 of ouder dan 75.
• Als u kanker heeft of heeft gehad in het verleden.
• Als uw kennis van de Nederlandse taal onvoldoende is om de vragenlijsten zelfstandig in te vullen.
• Als u geen geldig e-mailadres of toegang tot het internet heeft.
• Als u bij Sanquin geregistreerd staat met een e-mailadres dat ook door een andere donor gebruikt wordt (bijv. uw partner, kind of ouder).

Wilt u tijdens het wetenschappelijk onderzoek uw deelname stopzetten?

• De deelname aan deze studie is geheel vrijwillig. Als u niet (meer) wilt deelnemen, hoeft u daarvoor geen reden te geven. U kunt op elk moment uw gegeven toestemming weer intrekken zonder dat dit negatieve gevolgen heeft voor uw donorschap bij Sanquin of eventuele medische zorg.
• U kunt ter beëindiging van uw deelname contact opnemen met het onderzoeksteam via telefoonnummer 020 512 17 37  of per e-mail:  ESCALATION@nki.nl.

Hoe beschermen we uw privacy?

Uw privacy wordt op meerdere manieren geborgd. Nadat u daarvoor toestemming hebt gegeven aan Sanquin, wordt uw emailadres gedeeld met het onderzoeksteam van het NKI. In de eerste plaats wordt dit gebruikt om u toegang te verlenen tot Castor, de beveiligde online onderzoeksomgeving van het NKI. Hier kunt u de volledige informatie over het onderzoek vinden en formele toestemming (informed consent) geven voor deelname aan de studie. Op het digitale toestemmingsformulier zet u wel uw naam en handtekening, maar die zijn tijdens het uitvoeren van het onderzoek niet toegankelijk voor de onderzoekers. In de tweede plaats wordt uw emailadres gebruikt om u toegang te geven tot de vragenlijst. 

Iedere deelnemer aan de studie krijgt een unieke code, die gebruikt wordt om het bloedmonster en alle studieresultaten te markeren. Uw naam, overige contactgegevens, donornummer en andere gegevens die u direct kunnen identificeren worden daarbij weggelaten. Alleen met de sleutel van de code zijn gegevens direct tot u persoonlijk te herleiden. Deze sleutel blijft echter veilig opgeborgen bij Sanquin. Bij het analyseren van de onderzoeksresultaten zien de onderzoekers alleen deze code, maar niet uw naam, donornummer, emailadres of huisadres. Ook in rapporten en wetenschappelijke publicaties over het onderzoek kan niemand terughalen dat het over u ging.

Heeft u vragen over het wetenschappelijk onderzoek? U kunt ons bellen of mailen.

Telefoonnummer: 
020 512 17 37 (voor algemene vragen over de studie)
020 512 15 16 (voor vragenlijst-specifieke vragen)

Emailadres:
ESCALATION@nki.nl

Heeft u vragen over uw reguliere bloeddonatie, bijvoorbeeld over geschiktheid om te donoren of over uw donatieafspraak? Dan kunt u terecht op de donorpagina van Sanquin (Over doneren | Sanquin) of contact opnemen met het Donor Service Centrum van Sanquin  op 088 730 86 86