KWF financiert nationale pilot naar verantwoorde prostaatkankerscreening
27 jan. 2026 10:00
KWF Kankerbestrijding investeert 3,2 miljoen euro in een grootschalige pilotstudie die moet uitwijzen of prostaatkanker in Nederland op een verantwoorde en effectieve manier vroegtijdig kan worden opgespoord. De vijfjarige studie vormt de basis voor een kosten-batenanalyse en ondersteunt het RIVM, VWS en de Gezondheidsraad bij de afweging of een landelijk bevolkingsonderzoek haalbaar en verantwoord is. De pilot kan, onder voorbehoud van een positief advies van de Gezondheidsraad en het verkrijgen van de benodigde vergunningen, van start gaan. Het Antoni van Leeuwenhoek is één van de vier deelnemende ziekenhuizen.
Beperking huidige diagnostiek
Prostaatkanker is de meest voorkomende kankersoort bij mannen in Nederland: jaarlijks krijgen meer dan 15.000 mannen de diagnose en overlijden ruim 3.000 mannen aan de ziekte. Veel tumoren worden pas laat ontdekt, terwijl vroege opsporing in potentie levens kan redden.
Er is op dit moment geen bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker in Nederland. Dit komt omdat vroeg opsporen bij prostaatkanker niet vanzelfsprekend gunstig is. De klassieke PSA-test (Prostaat Specifiek Antigeen) geeft vaak een onduidelijk of misleidend signaal: verhoogde bloedwaarden blijken regelmatig onschuldig. Dat leidt tot overdiagnose (het detecteren van niet-agressieve afwijkingen), onnodige behandelingen en extra stress. Bovendien is de huidige, individuele manier van testen via de huisarts niet voldoende effectief: lang niet alle mannen worden bereikt, wat resulteert in verschillen in toegang en gezondheidsuitkomsten.
Juist deze bekende beperkingen zijn de aanleiding voor deze pilot naar een risico-gebaseerd bevolkingsonderzoek. De pilot sluit aan bij Europese aanbevelingen om de implementatie van systematische moderne prostaatkankerscreening te onderzoeken.
Uroloog Pim van Leeuwen licht toe: “Vervolgonderzoek naar de effectiviteit van een bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker is noodzakelijk om de waarde van huidige screeningsmethoden te evalueren. Daarnaast biedt dit onderzoek de kans om het screeningsprotocol te verfijnen en specifieker te maken voor de individuele man, zodat met name mannen met een verhoogd risico baat hebben bij een vroege diagnose prostaatkanker.”
Samenwerking
De pilot zal worden uitgevoerd onder leiding van Erasmus MC (Urologie), in samenwerking met het Antoni van Leeuwenhoek (AVL), Radboudumc, Andros Clinics, de Prostaatkankerstichting en Universiteit Gent (UGent).
Meer informatie
Voor meer informatie over de pilot en de onderzoeksopzet: Pilot studie voor moderne prostaatkankerscreening in Nederland | KWF
In het Antoni van Leeuwenhoek doen wij onderzoek naar het vroeger opsporen van kanker. Hoe eerder kanker wordt ontdekt, des te groter is de overlevingskans en de kwaliteit van leven. Wij richten ons op het verbeteren van de (vroeg)diagnostiek en zetten in op een risicogebaseerde aanpak, waardoor kanker vroegtijdig kan worden ontdekt bij mensen met het hoogste risico en overdiagnostiek wordt vermeden. Door vroege opsporing van kanker kunnen we de druk op de zorg verminderen en onnodige zorgkosten voorkomen.
Vraag en antwoord
Wanneer start de studie naar verantwoorde prostaatkankerscreening?
Na een positief advies van de Gezondheidsraad en het verkrijgen van de benodigde vergunningen kan de studie starten.
Kunnen mannen zich vrijwillig aanmelden?
Nee, mannen worden uitgenodigd om deel te nemen aan de studie.
Welke mannen worden uitgenodigd?
In totaal worden 25.000 mannen tussen de 50-70 jaar uitgenodigd, verdeeld over vijf jaar.
Hoe wordt de selectie gedaan?
Er zijn vier screeningslocaties die gaan zorgen voor de uitnodiging van de onderzoekspopulatie in de regio.
Welke screeningslocaties zijn er?
De onderzoeken vinden plaats bij de volgende screeningslocaties:
1. Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam
2. Erasmus MC, Rotterdam
3. Radboudumc, Nijmegen
4. Andros Clinics, Baarn
Waar wordt de PSA-meting gedaan?
Een deel van PSA-meting zal thuis worden gedaan (via een thuistest) en een deel zal plaatsvinden op de screeningslocatie.
Waar wordt de prostaatecho en, indien nodig, aanvullende onderzoek gedaan?
De prostaatecho en, indien nodig, aanvullend onderzoek worden gedaan op een van de vier de screeningslocaties:
1. Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam
2. Erasmus MC, Rotterdam
3. Radboudumc, Nijmegen
4. Andros Clinics, Baarn