adviezen en oefeningen na een halsklierdissectie

(verwijderen van lymfeklieren uit de hals)

Inhoudsopgave

• Inleiding
• Verloop van het herstel
• Adviezen voor het dagelijks leven
• Adviezen bij het oefenen
• Oefeningen voor beweeglijkheid van nek en schouder

Inleiding

U heeft kortgeleden een halsklierdissectie ondergaan. Bij deze operatie is een aantal lymfeklieren uit uw hals verwijderd. Deze klieren zitten vlakbij de elfde hersenzenuw die de monnikskapspier van prikkels voorziet. De monnikskapspier is de spier die met name de zijwaartse beweging van de arm ondersteunt.

Meestal kan de zenuw gespaard worden, maar soms is het nodig de zenuw door te snijden om de lymfeklieren goed te kunnen verwijderen. In beide gevallen kan het voorkomen dat de zenuw na de operatie tijdelijk of blijvend niet meer goed functioneert.

Wanneer de zenuw niet meer goed functioneert, krijgt de monnikskapspier geen signalen meer om aan te spannen. De schouder staat dan vaak lager en kan minder goed bewegen. In de loop van de maanden kan de functie van de spier gedeeltelijk overgenomen worden door andere spieren.

Door de operatie en door de uitval van de monnikskapspier kunt u last krijgen van pijn in uw nek en/of schouder. Ook kunt u misschien de arm aan die zijde moeilijk heffen en minder goed belasten.

De verminderde beweeglijkheid en de pijn kunnen leiden tot stijfheid van nek of schouder. Om deze gevolgen te voorkomen is het van belang dat u regelmatig de nek en de schouder oefent. Uw fysiotherapeut heeft dit met u besproken. In deze brochure staan de adviezen en oefeningen die u van de fysiotherapeut heeft gekregen

Verloop van het herstel

Als de zenuw niet is doorgesneden herstelt de functie van de zenuw meestal in de periode van een half jaar tot maximaal een jaar na de operatie. In sommige gevallen herstelt de zenuw niet. Vanaf een jaar na de operatie treedt er meestal geen herstel meer op. Het herstel van de zenuw is niet te beïnvloeden. Radiotherapie (bestraling) verkleint de kans op herstel.

Zolang er nog geen herstel is opgetreden kan het nodig zijn uw dagelijkse handelen aan te passen en uw schouder te oefenen. Uw fysiotherapeut geeft u hierover advies.

Radiotherapie (bestraling)

Een aantal patiënten wordt na de halsklierdissectie nog bestraald. In dit geval kan de beweeglijkheid van de nek en schouders nog afnemen. Dit kan kort na de bestralingsperiode optreden, maar ook op de lange termijn. Het is daarom belangrijk dat u de beweeglijkheid van nek en schouders langere tijd blijft oefenen. Neem eventueel contact op met uw fysiotherapeut.

Adviezen voor het dagelijks leven

Probeer de arm in het dagelijks leven gewoon te gebruiken, voor zover dat mogelijk is. Volg wel de volgende adviezen op om overbelasting van de schouder te voorkomen. Signalen van overbelasting zijn aanhoudende of toenemende pijn en/ of een zware, vermoeide arm. Zo lang u klachten of beperkingen ervaart van de schouder, is het belangrijk dat u de arm niet forceert. Voornamelijk niet forceren bij bewegingen boven het hoofd.

De volgende adviezen zijn belangrijk om overbelasting van de schouder te voorkomen.

• Loop rechtop met de schouders ontspannen, niet naar beneden of omhooggetrokken.
• Draag een zware tas met boodschappen niet aan de geopereerde zijde.
• Vermijd langdurig boven het hoofd werken met de hand aan de geopereerde zijde (ramen lappen, was ophangen enzovoort).
• Ondersteun de arm aan de geopereerde zijde bij lang staan, lopen of zitten (hand in broekzak, duim aan broekriem hangen of de elleboog op de stoelleuning laten steunen).
• Steek bij het aankleden de arm aan de geopereerde zijde het eerst in de mouw. Haal bij het uitkleden de arm aan de geopereerde zijde het laatste uit de mouw.
• Vermijd zware activiteiten met de arm aan de geopereerde zijde zoals tuinieren, klussen, plafond witten enzovoort.

Aandachtspunten

Beperkte mondopening

Na de operatie kunt u last hebben van een beperkte mondopening. Bijvoorbeeld wanneer u merkt dat een gewone eetlepel niet meer goed in uw mond past. U kunt zelf proberen door oefening de mond steeds verder te openen. Bespreek dit altijd met uw behandelaar. U kunt daarvoor door een specialist (logopedist of gespecialiseerd fysiotherapeut) worden geholpen, als dat nodig is.

Zwelling van het operatiegebied

Normaal gesproken zorgen de lymfeklieren ervoor dat u vocht kwijtraakt. Na de operatie moet het vocht een andere weg vinden, waardoor de plek waar u geopereerd bent kan opzwellen. Beweging op de plek van de zwelling bevordert afname van het vocht. Meestal verdwijnt deze zwelling geleidelijk in de loop van enkele maanden. Als dit onvoldoende gebeurt, kan het lymfevocht zich ophopen. Deze ophoping wordt lymfoedeem genoemd. Lymfoedeem uit zich in een gevoel van spanning of stuwing van de huid, een pijnlijk of tintelend gevoel en opzwelling van het lichaamsdeel. Dit hoeft niet altijd pijnlijk te zijn, maar kan u wel hinderen bij uw dagelijkse bezigheden.

Lymfoedeem gaat niet vanzelf over. Denkt u dat er bij u lymfoedeem ontstaat, bespreek dit dan met uw behandelend arts. Eventueel kunt u behandeld worden door een oedeemfysiotherapeut. Deze behandeling kan bestaan uit voorlichting, massage (manuele lymfdrainage, al dan niet met behulp van speciale apparatuur), oefentherapie en een littekenbehandeling. Hoe eerder met een behandeling begonnen wordt, hoe meer effect hiervan verwacht kan worden.

Adviezen bij het oefenen

Voer alleen de oefeningen uit die de fysiotherapeut met u heeft doorgenomen en heeft aangekruist. Ter aanvulling op, of ter vervanging van de oefeningen in deze brochure kunt u in overleg met uw fysiotherapeut een oefenprogramma samenstellen dat zo goed mogelijk aansluit bij de activiteiten van uw dagelijks leven.

Voer de oefeningen rustig en gecontroleerd uit. U kunt tijdens het oefenen wat stijfheid en wat pijn voelen. Wanneer de pijn na het oefenen erger wordt en/of langer dan één dag duurt, neem dan contact op met uw fysiotherapeut.

Oefeningen voor beweeglijkheid van nek en schouder

De volgende oefeningen hebben het doel de beweeglijkheid van de nek en schouder(s) te behouden en/of te verbeteren.

• Bij deze oefeningen is het van belang dat u de oefeningen rustig uitvoert en de laatste houding even vasthoudt voor

5-10 seconden.

• Herhaal alle oefeningen 5 keer per kant.
• Oefen minimaal 3 keer per dag.

□ 1. Draaien van de nek

Oefenhouding

U zit rechtop met de schouders ontspannen en de rug gesteund.

Uitvoering

• Kijk zover als mogelijk is over de schouder.
• Wissel de rechter- en de linkerzijde
• met elkaar af.

□ 2. Zijwaarts kantelen van het hoofd

Oefenhouding

U zit rechtop met de schouders ontspannen en de rug gesteund.

Uitvoering

• Kantel het hoofd zover mogelijk zijwaarts, terwijl u recht naar voren blijft kijken. Zorg ervoor dat beide schouders laag blijven.
• Wissel de rechter- en linkerzijde met elkaar af.

□ 3. Voor- en achterover kantelen van het hoofd

Oefenhouding

U zit rechtop met de schouders ontspannen en de rug gesteund.

Uitvoering

• Kantel het hoofd rustig voorover met de kin in de richting van de borst.
• Kantel daarna het hoofd zover mogelijk achterover met de kin in de richting van het plafond.

De volgende oefeningen zijn bedoeld om te voorkomen dat de schouder stijf wordt. Door de oefening dagelijks uit te voeren, controleert u de beweeglijkheid van de schouder. Indien u de hele beweging kunt uitvoeren, volstaat het om de oefeningen eenmalig uit te voeren.

□ 4. Voorwaarts bewegen armen

Oefenhouding

U ligt op de rug.

Uitvoering

• Armen gestrekt heffen tot langs
• de oren.
• Als de beweging niet goed gaat, mag
• u de arm aan de geopereerde zijde
• ondersteunen (handen in elkaar
• vastklemmen).

□ 5. Achterwaarts bewegen schouders

Oefenhouding

U zit rechtop, de rug is niet gesteund, de armen hangen langs het lichaam met de schouders ontspannen.

Uitvoering

• Trek beide schouders tegelijk
• naar achteren. De armen blijven
• hierbij rustig hangen.