Bijnierschors

insufficiëntie bij immuuntherapie

Bijnierschorsinsufficiëntie is een aandoening waarbij de aanmaak van bijnierschorshormonen is verminderd.

De bijnierschors produceert het hormoon cortisol, het stresshormoon. Dit stresshormoon wordt automatisch door het lichaam aangemaakt bij bepaalde omstandigheden, zoals lichamelijke en/of psychische stress. De hypofyse speelt een belangrijke rol in die hormoonhuishouding. Het maakt hormonen aan die op hun beurt leiden tot stimulatie van de bijnieren en andere endocriene organen zoals de schildklier. Een tekort aan hormonen kan leiden tot klachten.

Immuuntherapie kan leiden tot een ontsteking van de hypofyse waardoor de bijnieren niet meer goed worden aangestuurd. Hierdoor wordt de aanmaak van cortisol verstoord en dient met medicatie te worden aangevuld.

De gevolgen van bijnierschorsinsufficiëntie

De meest voorkomende klachten en problemen bij bijnierschorsinsufficiëntie zijn:

• Moeheid, gebrek aan energie, futloosheid
• Misselijkheid en braken
• Minder zin om te eten
• Gewichtsverlies
• Lage bloeddruk
• Buikpijn en verandering van het ontlastingspatroon
• Hoofdpijn
• Pijnlijke spieren en gewrichten
• Gebrek aan concentratie / aandacht en geheugenproblemen

Daarnaast kunnen er klachten en problemen ontstaan door een te laag gehalte aan andere hormonen, zoals het schildklierhormoon, geslachtshormonen of het antidiuretisch hormoon.

Het vaststellen van bijnierschorsinsufficiëntie

Er wordt onderzoek gedaan naar de hoeveelheid cortisol in het lichaam. Een te laag cortisol kan worden ontdekt door ’s morgens vroeg het gehalte in het bloed te bepalen. Indien het cortisol zeer laag is, is er sprake van bijnierschorsinsufficiëntie. Bij bijnierschorsinsufficiëntie is het hormoon ACTH (gemaakt door de hypofyse) normaal of verlaagd. Soms is er nog een ander onderzoek nodig, omdat de waarde van het cortisol in het bloed onvoldoende duidelijkheid geeft. Vervolgens wordt nader onderzoek gedaan naar de oorzaak van de bijnierschorsinsufficiëntie. Om eventuele afwijkingen van de hypofyse in beeld te brengen, wordt mogelijk een MRI-scan gemaakt.

De behandeling van bijnierschorsinsufficiëntie

Bijnierschorsinsufficiëntie wordt behandeld met Hydrocortison. Soms moeten mensen met een bijnierschorsinsufficiëntie ook medicijnen gebruiken om een tekort van andere hormonen te behandelen, zoals schildklierhormoon, antidiuretisch hormoon of geslachtshormonen. Een internist(-endocrinoloog) en/of verpleegkundig specialist controleert mensen met een bijnierschorsinsufficiëntie. Er wordt gekeken naar klachten en verschijnselen. Er wordt tevens bloedonderzoek verricht en indien nodig wordt de behandeling aangepast. Daarnaast wordt gelet op mogelijke complicaties van de aandoening of de ziekte op de lange termijn. Bij ziekte, een ingreep, of ernstige stress is er meer cortisol in het lichaam nodig. Mensen met een bijnierschorsinsufficiëntie moeten ten tijde van ziekte, een operatie, of ernstige stress de dosering van Hydrocortison verhogen. Stressinstructies, een alarmbrief en het leren van het zelf toedienen van een Hydrocortison noodinjectie zijn belangrijke onderdelen van de behandeling.

Adviezen bij langdurige behandeling met Hydrocortison

U wordt behandeld met Hydrocortison, omdat uw bijnierschorsfunctie tijdelijk of definitief onvoldoende is. Uw lichaam is momenteel afhankelijk van de Hydrocortison tabletten en u mag ze daarom nooit vergeten in te nemen. Normaal gesproken maken gezonde bijnieren (onder invloed van de hypofyse) zelf in ‘lichamelijke stresssituaties’ en ‘psychische stresssituaties’ extra bijnierschorshormoon cortisol aan. Wanneer in het lichaam een tekort is aan dit hormoon, kan zogenaamde acute bijnierschorsinsufficiëntie of een Addisonse crisis ontstaan. Als niet tijdig ingegrepen wordt, kan zo’n situatie voor u levensbedreigend zijn. Hydrocortison in tabletvorm (of als injectie) dient als vervanging van cortisol.

Lichamelijke stresssituaties (ziekte)

Bij koorts (temperatuur >38°C), griep en andere ziekten dient u het aantal tabletten Hydrocortison te verdubbelen (bv. van 10-5-5 mg naar 20-10-10 mg). U neemt tevens contact op met uw huisarts of specialist in het ziekenhuis. U gaat door met deze dosis hydrocortison tot de koorts en/of ziekte is verdwenen. Daarna gaat u weer terug naar het gebruikelijke aantal tabletten.

Poliklinische ingrepen en onderzoek

Bij kleine medische ingrepen en maag-, darm- of blaasonderzoek, dient u éénmalig voorafgaand aan het onderzoek het aantal Hydrocortison-tabletten te verdubbelen.

Operatie onder algehele narcose

Bij ingrepen onder narcose moet u met de anesthesist (narcotiseur) en chirurg (operateur) bespreken dat u een stress-schema via het infuus nodig heeft. Meestal wordt rondom de operatie een Hydrocortison stress-schema door de internist of anesthesist afgesproken. Als u geopereerd moet worden, brengt u dan uw behandelend internist (-endocrinoloog) hiervan op de hoogte.

Psychische stresssituaties

Bij ernstige psychische stress kan de natuurlijke behoefte aan cortisol ook verhoogd zijn. Ook in die situaties kan het zijn dat u het aantal tabletten Hydrocortison moet verdubbelen, echter dit verschilt van persoon tot persoon. Voorbeelden van situaties waarbij u zou kunnen verhogen zijn: een ernstig zieke persoon in uw naaste omgeving, een begrafenis, een examen, het overlijden van een huisdier en dergelijke.

Voorzorgsmaatregelen bij braken en diarree

Waarschuw bij braken altijd direct een arts. Wanneer u door braken (en soms ernstige diarree) de medicijnen niet kunt innemen en/of binnenhouden, dan zal zo snel mogelijk Hydrocortison via een injectie intramusculair (in de spier) of intraveneus (in een bloedvat) moeten worden toegediend. Daarom beschikt u over 1 ampul Solu-Cortef (= 100 mg Hydrocortison) welke u altijd bij u moet hebben met een bijpassende alarmbrief. Aansluitend aan een dergelijke noodsituatie dient contact te worden opgenomen met de behandeld specialist en kan het zelfs zijn dat u tijdelijk in het ziekenhuis opgenomen moeten worden om de medicijnen per infuus toegediend te krijgen.

Extra medicijnen op zak

Neem extra tabletten Hydrocortison mee wanneer u van huis bent. U kunt immers altijd in een situatie terecht komen, waarbij u extra Hydrocortison tabletten moet innemen.

Breng naasten op de hoogte

Licht uw familie, uw naasten en eventueel collega’s in zodat zij weten wat zij in noodsituaties moeten doen en welke medische hulp zij moeten inschakelen.

Licht uw arts altijd in

Bespreek het gebruik van Hydrocortison-tabletten met uw huisarts. Deze zal ook een brief krijgen met informatie dat u afhankelijk bent geworden van hydrocortison. En meldt dit bij elk bezoek aan een specialist en de Spoedeisende Hulp.

Reizen naar het buitenland

U hebt een in het Engels opgestelde brief nodig waarin uw medicijngebruik vermeld staat en de reden waarom u ze gebruikt. Als u met het vliegtuig reist, neem dan de medicatie mee in uw handbagage.

Bewaar deze adviezen

Zorg ervoor dat u deze folder goed bewaart, zodat u de adviezen bij de hand heeft in geval van nood. Wanneer u twijfelt of u juist handelt, kunt u contact opnemen met uw huisarts of behandelend specialist via de polikliniek of verpleegafdeling.