Capecitabine, Cisplatin en bestraling

Voor patiënten met een niet voorbehandeld maagcarcinoom (rca)

Deze schriftelijke informatie is bedoeld als aanvulling op de mondelinge informatie die u hebt gekregen van uw arts.

Om het effect van de bestraling op de kankercellen te versterken, wordt de bestraling gecombineerd met chemotherapie. U krijgt een gesprek met de internist, de radiotherapeut, de verpleegkundige en de radiotherapeutisch laborant, zij zullen u voorlichten over de behandeling, de te verwachten bijwerkingen en waar u op moet letten.

1. Het verloop van de kuur

Kuurschema 

*De Capecitabine dag 1-14 wordt alleen voorgeschreven aan patiënten die niet eerder behandeld zijn met chemotherapie

**Op dag 1 van elke periode van 7 dagen (1x per week meestal op maandag) toediening van de Cisplatin op de dagbehandeling met tevens voor en na extra vocht-toediening via het infuus (voor- en naspoelen).

***Bestraling: Gedurende 25 keer over een periode van 5 weken, alleen op werkdagen, dag 1-5 (meestal van maandag t/m vrijdag)

De behandeling ziet er globaal als volgt uit

De behandelperiode strekt zich uit over 8 weken.

• De behandeling begint met Capecitabine dag 1-14 (wordt alleen voorgeschreven aan patiënten die niet eerder behandeld zijn met chemotherapie);
• De behandeling begint vanaf week 4 elke week rond 8.15 met een bezoek aan de dagbehandeling voor het inbrengen van het infuus en het toedienen van de Cisplatin;
• Tevens krijgt u voor en na de Cisplatin ter bescherming van de nieren, extra vocht toegediend via het infuus. Alles bij elkaar duurt deze behandeling ongeveer 8 uur. Rond 16.00 bent u klaar met de behandeling;
• Na de chemotherapie-toediening en het naspoelen moet u ook nog voor uw bestraling naar de radiotherapie;
• De rest van de werkdagen wordt u poliklinische basis bestraald;
• U wordt in totaal 25 keer dagelijks bestraald, behalve op zaterdagen, zondagen en feestdagen;
• Elke week wordt er bloed afgenomen en wordt u gezien op de polikliniek door de radiotherapeut en de verpleeg specialist of oncoloog-internist, gevolgd door een opnamegesprek met de verpleegkundige op de afdeling.

Specifieke informatie over de bestraling, de capecitabine en de cisplatin

De bestraling

In deze folder is geen informatie opgenomen over de bestraling, hierover wordt u apart mondeling geïnformeerd door de radiotherapeut (bestralingsarts) en de radiotherapeutisch laborante. U krijgt dan ook schriftelijke informatie (dit heet de behandelwijzer).

De radiotherapeut en de radiotherapeutisch laborante zullen u informatie geven over de bestraling en uitleg geven over de specifieke bijwerkingen van de bestraling. Van de afdeling radiotherapie krijgt u elke vrijdag een schema met de bestralingstijden voor de daaropvolgende week.

Inname Capecitabine

Het medicament dat u gaat innemen heet capecitabine = xeloda.

Capecitabine behoort tot de groep geneesmiddelen, die bekend staan als cytostatica, dit zijn middelen die de groei stoppen van kankercellen. U kunt in principe de Capecitabine tabletten thuis innemen.

Capecitabine wordt ingenomen in de vorm van tabletten, 2 keer per dag, ’s morgens na het ontbijt en ’s avonds ongeveer 12 uur later. Ook weer nadat u iets gegeten hebt zoals een beschuit, vla of iets dergelijks. De hoeveelheid tabletten die u moet slikken hangt af van uw lichaamsgewicht en lengte. Er zijn twee verschillende soorten tabletten: een tablet van 150 mg en een tablet van 500 mg.

Lengte: 16mm, Breedte: 8,5mm Lengte: 11mm, Breedte: 5.5mm

Dikte: 6mm, Kleur: roze Dikte: 4mm, Kleur: roze

Hieronder ziet u een schema waarin u of uw arts de hoeveelheid tabletten die u moet innemen kunt invullen

Bijwerkingen Capecitabine

• Als u tijdens het slikken van de Capecitabine last krijgt van rode handpalmen of voetzolen, diarree of huiduitslag moet u stoppen met het innemen van de tabletten en uw arts waarschuwen;
• Als u hebt gebraakt na de inname van de tabletten, kunt u deze inname laten vervallen en hoeft u niet te proberen de tabletten alsnog later in te nemen. Indien het mogelijk is, slikt u de volgende tabletten Capecitabine op het volgende geplande tijdstip na het ontbijt of ‘s avonds. Wanneer het u twee keer achter elkaar niet lukt om de tabletten goed in te nemen, dient u de arts te waarschuwen.

Toediening van de Cisplatin

• Elke week wordt uw bloed gecontroleerd en wordt u gezien door de bestralingsarts en uw behandelend arts, uw bloed wordt regelmatig gecontroleerd;
• Afhankelijk van de bloeduitslag wordt bepaald of de kuur gegeven kan worden of dat de dosis moet worden aangepast of moet worden uitgesteld;
• Voor de toediening van de cytostatica wordt een infuusnaald ingebracht en daarna ook weer verwijderd.

Specifieke maatregelen rondom de Cisplatin toediening

• Op de dagen van de Cisplatin toediening maar vooral de dagen daarna en in het weekend is het van belang dat u goed drinkt, (2 liter per dag) om nadelige invloed op en schade van de nieren te voorkomen;
• Wanneer het u niet lukt voldoende te drinken of wanneer u veel braakt en/of diarree hebt en dus veel vocht verliest is het belangrijk dat u uw behandelend arts waarschuwt;
• Het gelijktijdig gebruik van Cisplatin met pijnstillers van de NSAID-groep (oa. Brufen, Ibuprofen Naproxen, Aspirine) wordt afgeraden vanwege de nadelige invloed op de nieren. Het gebruik van deze middelen graag melden bij uw behandelend arts;
• Neem geen supplementen met visolie vanaf 24 uur vóór tot en met 24 uur ná de toediening van het specifieke middel Cisplatin. Vette vis kan gegeten worden 24 uur rondom de chemo. Het volledig voedingsadvies is te lezen op de website van ‘Voeding en kanker info’ (www.voedingenkankerinfo.nl). Gebruik de zoekterm ‘vette vis’ om de informatie te vinden.

2. Algemene informatie over de bijwerkingen

De bijwerkingen die het meest bij deze behandeling voorkomen zullen nader worden toegelicht en voorzien van adviezen.

Allereerst moet worden benadrukt dat de genoemde bijwerkingen kunnen maar niet hoeven op te treden. Sommige mensen hebben veel last van bijwerkingen, anderen vrijwel niet.

De meeste bijwerkingen zijn van tijdelijke aard.

De mate waarin bijwerkingen optreden heeft niets te maken met het resultaat van de behandeling. De genoemde adviezen zijn slechts richtlijnen en geen pasklare oplossingen.

• Misselijkheid en braken;
• Smaakverandering;
• Onprettige smaak tijdens toediening;
• Invloed op de werking van het beenmerg;
• Irritatie en/ of ontsteking van het mondslijmvlies en/ of de slokdarm;
• Invloed op de nieren;
• Haaruitval;
• Vermoeidheid/ verminderde energie;
• Huidreacties;
• Invloed op de seksualiteit;
• Menstruatiestoornissen;
• Diarree*;
• Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen*;
• Oorsuizen en/ of verminderd gehoor*;
• Obstipatie;
• Allergische reactie na eerdere behandeling met Cisplatin*;
• Irritatie van de ogen.

Zie ook de bijlage ‘Capecitabine, veel voorkomende bijwerkingen’ aan het einde van deze informatie.

• * Bijwerkingen vermeld met een * komen zelden voor
• Geven de bijwerkingen aan
• Geven de adviezen aan

Opmerkingen en adviezen m.b.t. de bijwerkingen

1. Misselijkheid en braken

• Door o.a. irritatie van het maagslijmvlies ontstaat misselijkheid en braken;
• Door de Cisplatin kunt u ook thuis nog last hebben van ‘late misselijkheid’ (optredend vanaf 3 dagen na de kuur).
• Medicijnen tegen misselijkheid en braken krijgt u voorgeschreven;
• Probeer zelf uit waar u wel tegen kunt en waar niet. Dit kan voor iedereen anders zijn;
• Gebruik regelmatig lichte kleine maaltijden. Een lege maag kan namelijk ook een misselijk gevoel geven;
• Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent, zelfs 's nachts als u wakker bent;
• Forceer uzelf niet tot eten, maar haal de "schade" tussen de kuren in;
• Bepaalde geuren kunnen misselijkheid verergeren.
• Zorg voor een frisse kamer en frisse lucht;
• Probeer in elk geval per dag 1,5 a 2 liter vocht te drinken.
• Vraag zo nodig advies van een diëtist;
• Er bestaat een folder over medicijnen tegen misselijkheid en braken deze krijgt u uitgereikt;
• Voedingsadviezen vanuit ervaringen van patiënten;
• Laat de maag langzaam wennen aan vaster voedsel;
• Niet met een lege maag opstaan of naar bed gaan;
• Warme gerechten kunnen tegenstaan. Een alternatief is bijv. een koude maaltijdsalade. Deze smaakt vaak beter en is even "gezond";
• Gebruik koude koolzuurhoudende dranken, met name Cola;
• Drink koffie en thee liever met melk.

2. Smaakverandering

• Smaakverandering kan leiden tot verminderde eetlust.
• Hier is weinig tegen te doen. Probeer veel verschillende producten uit;
• Als u weinig proeft, is het extra belangrijk dat het eten er aantrekkelijk uitziet.

3. Onprettige smaak tijdens toediening

• Tijdens de toediening kan een metaalachtige smaak ontstaan.
• Het zuigen op een pepermuntje of zuurtje kan soms helpen;
• Vraag de verpleegkundige of hij/zij het middel langzamer inspuit.

4. Invloed op de werking van het beenmerg

• Verminderd aantal witte bloedlichaampjes (leukocyten) geeft verhoogde kans op infecties;
• Verminderd aantal bloedplaatjes (trombocieten) geeft verhoogde kans op blauwe plekken, een bloedneus en bloedend tandvlees;
• Verminderd aantal rode bloedlichaampjes(erytrocyten) geeft kans op bloedarmoede.
• Deze remming van aanmaak van bloedlichaampjes door het beenmerg is tijdelijk van aard;
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken of het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus, bij koorts > 38,5 o C of snel duizelig worden (sterretjes zien) waarschuwt u uw arts of dienstdoende arts in het Antoni van Leeuwenhoek;
• In het algemeen heeft het gebruik van extra vitaminen en/of ijzertabletten geen invloed op het herstel van het beenmerg.

5. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies

• U kunt hierdoor een erge droge mond hebben of juist een overmatige speekselproductie;
• U kunt hierdoor last hebben van taai slijm in uw mond;
• U kunt hierdoor last krijgen van wondjes in uw mond.
• Goede mondhygiëne is belangrijk bij het voorkomen en behandelen van irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies;
• Poets regelmatig uw gebit met een zachte tandenborstel;
• Spoel uw mond 4 tot 6 maal per dag met zout water (1 theelepel op 250 cc water);
• Vet regelmatig uw lippen in, dan ontstaan er minder snel kloofjes;
• Gebruik bij een droge mond een zuurtje of kauwgom;
• Meld bij een bezoek aan de tandarts dat u met cytostatica wordt behandeld;
• Overleg bij koortsuitslag op uw lip met uw huisarts. Voorkom uitbreiding;
• Bij een pijnlijke mond met wit beslag waarschuwt u uw arts;
• Een waterijsje is prettig bij een droge of pijnlijke mond;
• Er bestaat een informatiefolder over mondverzorging, vraag uw arts of verpleegkundige hierom.

6. Invloed op de nieren

• Zie ook de specifieke informatie;
• Het is belangrijk thuis voldoende te drinken;
• Drink daarom 1,5 tot 2 liter per dag. Hieronder valt alles wat vloeibaar zoals bijvoorbeeld yoghurt, vla, ijs, soep, etc.;
• Neem contact op met de arts als u niet voldoende kunt drinken.

7. Haaruitval

• Of er haaruitval optreedt is niet van tevoren te zeggen en de haaruitval die optreedt is erg wisselend. Bij de meeste mensen treedt bijna geen tot milde haaruitval op, waardoor het dragen van een pruik niet noodzakelijk is. Enkele patiënten hebben een dusdanige haaruitval dat het dragen van een pruik wel noodzakelijk is;
• Het haar kan wel dunner en slapper worden.
• Verzorg het haar voorzichtig;
• Was het haar met niet te heet water;
• Gebruik een milde shampoo en crèmespoeling;
• Het nemen van een permanent of het haar verven is af te raden;
• Overleg wanneer het haar slapper of dunner wordt met uw kapper over een ander model van uw haar, zodat het slapper/dunner worden minder opvalt;
• Probeer de aandacht van het haar af te leiden, b.v. door grote oorbellen te dragen of de ogen wat extra op te maken;
• In het boek ‘Look Good…Feel Better’ staan adviezen over de uiterlijke verzorging, m.b.t. pruiken, sjaals en make-up.

8. Vermoeidheid/verminderde energie

• U kunt merken dat u tijdens deze behandeling minder energie heeft, sneller vermoeid raakt en emotioneel kunt zijn.
• Houd hier rekening mee in uw dagelijks leven; neem voldoende tijd om te rusten.

9. Huidreacties

Van de bestraling

• Zoals roodheid, jeuk, droge, schilferige huid, ontstekingsreacties.
• Was de bestraalde huid voorzichtig, alleen met water en dep deze droog;
• Draag geen schurende kleding, vermijd direct zonlicht of erge kou;
• Scheer de bestraalde huid niet en plak geen pleisters op de bestraalde huid;
• De voorlichtingslaborant van de afdeling radiotherapie zal u informeren over de beste manier om deze huidreacties te behandelen;
• Meld het altijd als deze bijwerking optreedt.

Van de Capecitabine

Het optreden van rode handpalmen en voetzolen

• Tijdens gebruik van Capecitabine kunnen de handpalmen en voetzolen pijnlijk worden en rood, dit noemt men het hand-voet syndroom.
• Vermijd het dragen van knellende schoenen;
• Vermijd langdurige druk op handpalmen of voetzolen (b.v. langdurig > 1 uur zware tassen dragen, langdurig > 2 uur lopen zonder pauze, zeer langdurig staan);
• Als het hand-voet syndroom optreedt tijdens het slikken van de tabletten Capecitabine, inname van tabletten stoppen en de arts waarschuwen;
• Indien het mild is en optreedt na afloop van de kuur, arts melden;
• Koelzalf kan soms verlichting geven van de klachten.

10. Invloed op de seksualiteit

• Ook tijdens deze behandeling blijft geslachtsgemeenschap mogelijk. Als gevolg van de bijwerkingen kunt u echter minder of geen zin hebben in vrijen of geslachtsgemeenschap;
• Door de irritatie van het slijmvlies van de vagina kan geslachtsgemeenschap een branderig gevoel geven of pijnlijk zijn. Het gebruik van een glijmiddel kan een oplossing zijn.

Voorkomen van zwangerschap: anticonceptie

• Vrouwen en mannen in de vruchtbare periode van hun leven zullen adequate voorbehoedsmiddelen moeten toepassen tijdens de behandeling met chemotherapie en
• bestraling. Overleg met uw arts hoelang u de anticonceptie maatregelen moet toepassen na de behandeling. Chemotherapie is namelijk schadelijk voor het ongeboren kind;
• De volgende vormen van anticonceptie zijn daarvoor geschikt: condoom, onthouding, sterilisatie van u of uw partner. Bespreek dit met uw arts;
• Als u zwanger wordt terwijl u wordt behandeld met chemotherapie en bestraling meedoet, moet u dit onmiddellijk aan uw arts;
• Borstvoeding geven tijdens chemotherapie is verboden.

11. Menstruatiestoornissen

• Dit wisselt van “een keer overslaan” tot wegblijven;
• Kan gepaard gaan met overgangsklachten;
• Na het einde van de behandeling kan de menstruatie terugkomen.

12. Diarree*

• Zowel de Cisplatin als de Capecitabine en de bestraling kunnen diarree veroorzaken door irritatie van het darmslijmvlies.
• In overleg met uw arts kunt u, in geval van hinderlijke diarree loperamide gebruiken;
• Zorg voor voldoende vocht inname: 1,5 tot 2 liter per dag;
• Een speciaal dieet is niet zinvol.

13. Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen door zowel de Cisplatin als de Capecitabine*

• Waarschuw uw behandelend arts of meld dit s.v.p. bij een volgend ziekenhuisbezoek, mogelijk moet de dosischemotherapie worden aangepast of onderbroken.

14. Oorsuizen en/ of verminderd gehoor door de Cisplatin*

• Het verminderen van het gehoor begint met de hoge tonen.
• Melden bij een volgend ziekenhuisbezoek.

15. Obstipatie

• Overleg met uw arts als u denkt dat uw ontlasting veel minder vaak komt dan u gewend bent;
• Overleg met uw arts als u meer dan twee dagen geen ontlasting hebt gehad;
• Vraag uw arts om laxantia;
• Drink minstens 1,5 liter per dag;
• Probeer elke dag te bewegen in de vorm van bv. lopen.

16. Allergische reactie na eerdere behandeling met Cisplatin*

• Treedt op tijdens toediening of direct aansluitend op de kuur;
• Klachten kunnen zijn: jeuk, huiduitslag, kortademigheid, lage bloeddruk, warmtegevoel, koorts.
• Uw arts zal met u bespreken op welke wijze de behandeling voortgezet zal worden.

17. Irritatie van de ogen

• - Capecitabine kan prikkelende ogen veroorzaken,
• lichtschuwheid of tranende ogen.
• Hiervoor kunt u oogdruppels krijgen. Waarschuw uw behandelend arts.

Wanneer waarschuwen

In principe neemt u contact op met uw specialist of dienstdoende arts:

• Bij aanhoudende misselijkheid en/of braken ondanks het gebruik van medicijnen hiertegen;
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken;
• Bij het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus;
• Bij koorts > 38,5 o C. en/of koude rillingen;
• Wanneer u ernstige diarree hebt en/of braakt en daardoor veel vocht verliest.

3. Waar kunt u met uw vragen terecht?

Hebt u naar aanleiding van deze informatie nog vragen, blijf daar dan niet mee lopen. U kunt hiermee terecht bij:

• Uw behandelend arts, de bestralingsarts of de internist;
• De verpleegkundige op de afdeling;
• De radiotherapeutisch laborante van de afdeling Radiotherapie;
• Het Centrum Patiënteninformatie;
• Het telefonisch spreekuur, informatie over bereikbaarheid van de spreekuren vindt u op www.avl.nl/spreekuren.

Bij het CKvL (Centrum voor Kwaliteit van Leven) kunnen u of de mensen uit uw omgeving terecht met vragen over:

• De situatie waarin u zich bevindt;
• Uw ziekte en/of behandeling;
• Hoe het thuis nu moet;
• De mogelijkheid van inschakeling van een gezinshulp of een wijkverpleegkundige;
• Of als u gewoon eens wilt praten.

Aanvullende informatie

De KWF-folders over chemotherapie en radiotherapie zijn verkrijgbaar op de verpleegafdeling en in het Centrum Patiënten informatie. Het boekje ’107 vragen over cytostatica’ is verkrijgbaar in het Centrum Patiënten informatie.

Bijlage: Capecitabine, veel voorkomende bijwerkingen