Capecitabine en radiotherapie

Voor darmkanker

Deze folder is bedoeld als aanvulling op de informatie die uw arts en verpleegkundige u al gegeven heeft.

Het eerste gedeelte legt het verloop van de kuur uit. In het tweede gedeelte vindt u informatie over mogelijke bijwerkingen en adviezen en in het derde gedeelte staan afdelingen/personen waar u met uw vragen terecht kunt.

Over de radiotherapie (= bestraling) wordt u apart voorgelicht op de afdeling Radiotherapie door de bestralingsarts en de voorlichtingslaborante.

1. Het verloop van de kuur

 *inname alleen op de dagen dat u bestraald wordt

Het medicament dat u gaat innemen heet capecitabine.
Capecitabine behoort tot de groep geneesmiddelen die bekend staan als cytostatica. Dit zijn middelen die de groei stoppen van kankercellen.

Capecitabine wordt 2 keer per dag ingenomen in de vorm van tabletten: ’s morgens binnen een half uur na het ontbijt en ongeveer 12 uur later ’s avonds. Ook weer binnen een half uur nadat u iets gegeten hebt, zoals: een beschuit, een (uitgesteld) toetje bijvoorbeeld vla, een snack of iets dergelijks.

De hoeveelheid tabletten die u moet slikken hangt af van uw lichaamsgewicht en lengte. De arts berekent voor u hoeveel tabletten u per keer slikt. U neemt de capecitabine 2 keer per dag in op de dagen dat u bestraald wordt.

Er zijn twee verschillende soorten tabletten: een tablet van 150 mg en een tablet van 500 mg.

500 mg

Lengte: 16 mm
Breedte: 8.5 mm
Dikte: 6mm

Kleur: roze

150 mg

Lengte: 11 mm,
Breedte 5.5 mm
Dikte: 4 mm
Kleur roze

Hieronder ziet u een schema waarin uw arts of uzelf de hoeveelheid tabletten die u moet innemen, kunt invullen.

De behandeling

• U kunt in principe de capecitabine tabletten thuis innemen.
• Van de afdeling radiotherapie krijgt u elke vrijdag een schema met de bestralingstijden voor de daaropvolgende week.
• Elke week wordt uw bloed gecontroleerd en wordt u gezien door de bestralingsarts en om de 2 weken door uw behandelend MDL-arts, internist-oncoloog of verpleegkundig specialist.

2. Bijwerkingen

Bijwerking capecitabine

Het is goed om te weten dat deze bijwerken kunnen voorkomen maar dat dit niet altijd hoeft. De meeste bijwerkingen zijn tijdelijk.

Sommige mensen hebben veel last van bijwerkingen, anderen vrijwel niet. De adviezen hieronder zijn geen kant-en-klare oplossingen. Het zijn tips op basis van onze ervaringen en die van patiënten. Hoeveel last u heeft van bijwerkingen, zegt niets over hoe goed de behandeling werkt.

1. Misselijkheid en braken;
2. Smaakverandering;
3. Rode handpalmen of/en voetzolen, huiduitslag;
4. Invloed op de werking van het beenmerg;
5. Vermoeidheid / verminderde energie;
6. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies;
7. Haaruitval*;
8. Invloed op de seksualiteit;
9. Menstruatiestoornissen;
10. Verminderde spermaproductie;
11. Diarree;
12. Irritatie van de ogen;
13. Huidreacties;
14. Hartklachten.

Bijwerkingen vermeld met een * komen zelden voor

Bijwerkingen bestraling

Bij bestraling van darmkanker wordt niet alleen de tumor zelf bestraald, maar ook het omliggende vetweefsel met de bijbehorende lymfklieren. Het is onvermijdelijk dat de omliggende weefsels en organen gedeeltelijk worden mee bestraald. Hierdoor kunnen klachten optreden van irritatie van de huid rondom de anus, een branderig gevoel bij het plassen, bloedverlies met de urine en/of de ontlasting, en bij vrouwen afscheiding uit de schede. Een andere belangrijke bijwerking bij de bestraling van endeldarmkanker is diarree. Vermoeidheid komt na de meeste bestralingen voor.

Zoals beschreven worden de bijwerkingen van de radiotherapie u uitgelegd door de radiotherapeut en de voorlichtingslaborant van de afdeling Radiotherapie. Zij gevem u schriftelijk voorlichtingsmateriaal (behandelwijzer RT).

Opmerkingen en adviezen met betrekking tot de bijwerkingen van capecitabine

- Geven de bijwerkingen aan

• Geven de adviezen aan

1. Misselijkheid en braken

• Door o.a. irritatie van het maagslijmvlies ontstaat misselijkheid

en braken.

• Medicijnen tegen misselijkheid en braken (Primperan, Kytril),
  vraag uw arts hierom;
• Probeer zelf uit waar u wel tegen kunt en waar niet. Dit kan voor iedereen anders zijn;
• Gebruik regelmatig lichte kleine maaltijden. Een lege maag kan namelijk ook een misselijk gevoel geven;
• Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent. Zelfs 's nachts als u wakker bent;
• Bepaalde geuren kunnen misselijkheid verergeren;
• Zorg voor een frisse kamer en frisse lucht;
• Probeer in elk geval per dag 1,5 liter vocht te drinken;
• Vraag zo nodig advies van een diëtist;
• Er bestaat een informatiefolder over medicatie tegen misselijkheid en braken, vraag uw arts of verpleegkundige hierom.

Voedingsadviezen vanuit ervaringen van patiënten

• Laat de maag langzaam wennen aan vaster voedsel;
• Sta niet met een lege maag op en ga niet met een lege maag naar bed;
• Warme gerechten kunnen tegenstaan. Een alternatief is bijv. een koude maaltijdsalade. Deze smaakt vaak beter en is even "gezond";
• Soms helpt het drinken van een glas koude koolzuur-houdende drank zoals bijvoorbeeld cola of ginger ale;
• Drink koffie en thee liever met melk.

1. Smaakverandering

• Smaakverandering kan leiden tot verminderde eetlust.
• Hier is weinig tegen te doen. Probeer veel verschillende producten uit;
• Als u weinig proeft, is het extra belangrijk dat het eten er aantrekkelijk uitziet.

1. Het optreden van rode handpalmen en voetzolen

• Tijdens gebruik van capecitabine kunnen de handpalmen en voetzolen pijnlijk worden en rood: het hand-voetsyndroom.
• Vermijd het dragen van knellende schoenen;
• Vermijd langdurige druk op handpalmen of voetzolen (bijvoorbeeld langer dan een uur zware tassen dragen, langer dan twee uur lopen zonder pauze, zeer langdurig staan);
• Als dit optreedt tijdens het slikken van de tabletten capecitabine, waarschuw dan altijd uw arts;
• Meld het uw arts als het mild is en optreedt na afloop van de kuur;
• Koelzalf kan soms verlichting geven van de klachten.
  

1. Invloed op de werking van het beenmerg

• Verminderd aantal witte bloedlichaampjes (leucocyten) geeft verhoogde kans op infecties.
• Verminderd aantal bloedplaatjes (trombocyten) geeft verhoogde kans op blauwe plekken, een bloedneus en bloedend tandvlees.
• Verminderd aantal rode bloedlichaampjes (erytrocyten) geeft kans op bloedarmoede.
• Deze remming van aanmaak van bloedlichaampjes door het beenmerg is van tijdelijke aard.
• Waarschuw uw arts of de dienstdoende arts van het ziekenhuis bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken of het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus. Ook bij koorts hoger dan 38,5 ^oC of snel duizelig worden (sterretjes zien).
• In het algemeen heeft het gebruik van extra vitaminen en/of ijzertabletten geen invloed op het herstel van het beenmerg. Dit wordt dus ook niet aangeraden.

1. Vermoeidheid / verminderde energie

• U kunt merken dat u tijdens deze behandeling minder energie heeft, sneller vermoeid raakt en emotioneel kunt zijn.
• Houd hier rekening mee in uw dagelijks leven; neem voldoende tijd om te rusten.

1. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies

• U kunt hierdoor een erge droge mond hebben of juist een overmatige speekselproductie.
• U kunt hierdoor last hebben van taai slijm in uw mond.
• U kunt hierdoor last krijgen van wondjes in uw mond.
• Goede mondhygiëne is belangrijk bij het voorkomen en behandelen van irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies;
• Poets regelmatig uw gebit met een zachte tandenborstel;
• Spoel uw mond 4 tot 6 maal per dag met zout water
  (1 theelepel op 250 ml water);
• Vet regelmatig uw lippen in, dan ontstaan er minder snel kloofjes;
• Gebruik bij een droge mond een zuurtje of kauwgom;
• Meld bij een bezoek aan de tandarts dat u met cytostatica wordt behandeld;
• Overleg bij koortsuitslag op uw lip met uw huisarts. Voorkom uitbreiding;
• Bij een pijnlijke mond met wit beslag waarschuwt u uw huisarts;
• Een waterijsje is prettig bij een droge of pijnlijke mond;
• Er bestaat een informatiefolder over mondverzorging, vraag uw arts of verpleegkundige hierom.

1. Haaruitval

• Of er haaruitval optreedt is niet van tevoren te zeggen en de haaruitval die optreedt is erg wisselend. Bij de meeste mensen treedt bijna geen tot milde haaruitval op, waardoor het dragen van een pruik niet noodzakelijk is.
  Enkele patiënten hebben een dusdanige haaruitval dat voor hen het dragen van een pruik wel noodzakelijk is.
• Wanneer haaruitval optreedt, begint dit na ongeveer drie tot zes weken. Dit kan gepaard gaan met een gevoelige hoofdhuid.
• Behalve het hoofdhaar kan de overige lichaamsbeharing ook uitvallen.
• U kunt overwegen een pruik aan te laten meten. Bij de verpleegkundige kunt u een machtiging voor vergoeding krijgen en een adressenlijst van kappers die pruiken verzorgen.
• Het is aan te raden om al naar een desbetreffende kapper te gaan vóórdat de haaruitval begint, zodat hij/zij uw eigen model ziet.
• In het boek “Look Good...Feel Better” staan adviezen over uiterlijke verzorging, zoals bijvoorbeeld met sjaals, pruiken en make-up.

1. Invloed op de seksualiteit

• Ook tijdens een cytostaticakuur blijft geslachtsgemeenschap mogelijk. Als gevolg van de bijwerkingen kunt u echter minder of geen zin hebben in vrijen of geslachtsgemeenschap.
• Door de irritatie van het slijmvlies van de vagina kan geslachtsgemeenschap een branderig gevoel geven of pijnlijk zijn.
• Het gebruik van een glijmiddel kan een oplossing zijn.

Voorkomen van zwangerschap:

• Tijdens en tot 6 maanden na de behandeling met chemotherapie is een goede vorm van anticonceptie noodzakelijk. Bespreek dit met uw arts.

1. Menstruatiestoornissen

• Dit wisselt van “een keer overslaan” tot wegblijven.
• Dit kan gepaard gaan met overgangsklachten.
• Na het einde van de behandeling kan de menstruatie terugkomen.

1. Verminderde spermaproductie

• Er bestaat een mogelijkheid tot invriezen van sperma. Dit moet gedaan worden voordat de eerste kuur gegeven wordt.
• Na beëindiging van de kuren kan de spermaproductie zich weer herstellen. Wel kan de hoeveelheid vocht verminderen.
• Het wordt afgeraden om de eerste 6 maanden na de bestraling een kind te verwekken.

1. Diarree

• Capecitabine kan diarree veroorzaken.
• In overleg met uw arts kunt u loperamide gebruiken in geval van hinderlijke diarree.

1. Irritatie van de ogen

• Capecitabine kan prikkelende ogen veroorzaken, lichtschuwheid of tranende ogen.
• Waarschuw uw behandelend arts.
• Hiervoor kunt u oogdruppels krijgen.

1. Huidreacties

• De huid kan reacties vertonen, zoals: roodheid, jeuk, droge, schilferige huid, ontstekingsreacties.
• Was de huid voorzichtig, alleen met water, en dep deze droog;
• Draag geen schurende kleding, vermijd direct zonlicht of erge kou;
• Scheer de bestraalde huid niet en plak geen pleisters op de bestraalde huid. De doktersassistente van de afdeling Radiotherapie informeert u over de beste manier om deze huidreacties te behandelen. Meld het altijd wanneer deze bijwerking optreedt.

1. Hartklachten

• Klachten zoals pijn op de borst bij inspanning, hartritmestoornissen en hartfalen komen zeer zelden voor.
• Waarschuw onmiddellijk uw arts als u vocht vast houdt (bijvoorbeeld dikke enkels), hartkloppingen heeft of pijn (drukkend gevoel op de borst).

Wanneer waarschuwen

In principe neemt u contact op met uw specialist, verpleegkundig specialist of dienstdoende arts:

• Bij aanhoudende misselijkheid en/of braken ondanks het gebruik van medicijnen hiertegen;
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken;
• Bij het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus;
• Kortademigheid;
• Huidafwijkingen, optreden van rode en pijnlijke handpalmen en voetzolen;
• Bij koorts hoger dan 38.5 ^oC;
• Bij oogklachten;
• Bij aanhoudende diarree: meer dan 2 keer per dag en/of diarree die langer dan 2 dagen duurt en/of diarree die gepaard gaat met bloed en slijmbijmenging, hinderlijke darmkrampen.

3. Waar kunt u met uw vragen terecht

Hebt u naar aanleiding van deze informatie nog vragen, blijf daar dan niet mee zit. U kunt hiermee terecht bij:

• uw behandelend arts;
• verpleegkundig specialist;
• de verpleegkundige op de afdeling;
• de voorlichtingslaborante van de afdeling Radiotherapie;
• het Centrum Patiënteninformatie;

Bij het CKvL (Centrum voor Kwaliteit van Leven) kunnen u of de mensen uit uw omgeving terecht met vragen over:

• de situatie waarin u zich bevindt;
• uw ziekte en/of behandeling;
• hoe het thuis nu moet;
• de mogelijkheid van inschakeling van een gezinshulp of een wijkverpleegkundige;
• of als u gewoon eens wilt praten.

Meer informatie

De zorgverleners en afdelingen van het Antoni van Leeuwenhoek zijn telefonisch bereikbaar via het algemene telefoonnummer van het ziekenhuis 020 512 9111.
Buiten kantooruren kunt u vragen naar het Weekend-, Avond- of Nachthoofd.

Indien u contact opneemt met het ziekenhuis houdt u dan uw patiëntengegevens bij de hand.

Aanvullende informatie

De KWF-folders over chemotherapie en radiotherapie zijn verkrijgbaar in het Centrum Patiënteninformatie.

Het boekje ’107 vragen over cytostatica’ is verkrijgbaar in het Centrum Patiënteninformatie.