Chemotherapie vooraf en tijdens bestraling

bij hoogrisico-baarmoederhalskanker

Deze schriftelijke informatie is bedoeld als aanvulling op de mondelinge informatie die u hebt gekregen van uw arts.

Om het effect van de bestraling op de kankercellen te versterken, wordt de bestraling gecombineerd met chemotherapie. U krijgt een gesprek met de internist, de radiotherapeut, de verpleegkundig specialist en de radiotherapeutisch (voorlichtings)laborant. Zij lichten u voor over de behandeling, de te verwachten bijwerkingen en waar u op moet letten.

De behandeling

De behandeling ziet er globaal als volgt uit: U begint met een periode van zes weken waarin u iedere week chemotherapie krijgt met twee middelen: carboplatine en paclitaxel. In deze periode ziet u eens per drie weken de internist of verpleegkundig specialist. Daarna volgt een bestralingsperiode in combinatie met een andere chemotherapie, namelijk cisplatine. De bestralingsperiode strekt zich uit over vijf tot zeven weken. U wordt 27 keer dagelijks bestraald, behalve op zaterdagen, zondagen en feestdagen. U wordt iedere week op de poli gezien door de radiotherapeut en door de verpleegkundig specialist of internist.

Carboplatine en Paclitaxel

Iedere week krijgt u een chemotherapie met twee middelen: carboplatine en paclitaxel.

Tegen misselijkheid en om een allergische reactie te voorkomen krijgt u premedicatie en anti-misselijkheidsrecepten mee. Die neemt u volgens een schema voorafgaand aan de kuren in.

Er wordt gestart met het inbrengen van een infuus. Daarna wordt één van de kuren aangehangen. Tussen de kuren door wordt de infuuslijn gespoeld. In het volgende gedeelte van deze patiënteninformatie wordt eerst het verloop van de kuur uitgelegd.

Daarna vindt u informatie over mogelijke bijwerkingen en adviezen en tot slot instanties/personen waar u met uw vragen terecht kunt.

Premedicatie

Specifieke maatregelen: Paclitaxel (en ook carboplatine) kan een allergische reactie veroorzaken. U moet voor de toediening van de paclitaxel medicijnen innemen die deze reactie tegen gaan:

• Ongeveer 1 uur voor de toediening van de paclitaxel moet u medicatie innemen om een allergische reactie te voorkomen. Deze worden vooraf door uw arts voorgeschreven.

• Tijdens de toediening van paclitaxel wordt u bij kuur 1 en 2 goed geobserveerd en controleren we eventueel extra de pols en bloeddruk.

Bijwerkingen

De bijwerkingen die het meest bij deze chemotherapie voorkomen worden hieronder toegelicht en voorzien van adviezen. Allereerst moet worden benadrukt dat de genoemde bijwerkingen kunnen, maar niet hoeven, voor te komen. De meest bijwerkingen zijn van tijdelijke aard. Sommige mensen hebben veel last van bijwerkingen, anderen vrijwel niet. De mate waarin bijwerkingen optreden heeft niet te maken met het resultaat van de behandeling. De genoemde adviezen zijn slechts richtlijnen en geen pasklare oplossingen.

Mogelijke bijwerkingen van de carboplatine / paclitaxel kuren:

1. Misselijkheid en braken;

2. Smaakverandering;

3. Invloed op de werking van het beenmerg;

4. Vermoeidheid/ verminderde energie;

5. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies*;

6. Invloed op de nieren;

7. Invloed op seksualiteit;

8. Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen*;

9. Oorsuizen en/ of verminderd gehoor*;

10. Allergische reactie na eerdere behandeling met
Carboplatin*;

11. Gewricht- en spierpijn;

12. Plaatselijke irritatie van het bloedvat;

13. Diarree*;

14. Opgejaagd gevoel door de Dexamethason;

15. Haaruitval*.

Bijwerkingen vermeld met een * komen zelden voor.

• = de bijwerkingen
• = de adviezen

1. Misselijkheid en braken

• Deze kuur geeft geen of nauwelijks misselijkheid. Er hoeft vooraf geen anti-misselijkheid medicijnen te worden geslikt. Voor lichte misselijkheid kan Metoclopramide gebruikt worden, welke uw arts heeft voorgeschreven.
• Probeer zelf uit waar u wel tegen kunt en waar niet. Dit kan voor iedereen anders zijn.
• Gebruik regelmatig lichte kleine maaltijden. Een lege maag kan namelijk ook een misselijk gevoel geven.
• Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent, zelfs 's nachts als u wakker bent.
• Probeer te eten, maar forceer uzelf niet tot eten, maar haal de "schade" tussen de kuren in.
• Bepaalde geuren kunnen misselijkheid verergeren. Zorg voor een frisse kamer en frisse lucht.
• Probeer in elk geval per dag 1,5 liter vocht te drinken.
• Vraag zo nodig advies van een diëtist.
• Er bestaat een informatiefolder over medicatie tegen misselijkheid en braken, vraag uw arts of verpleegkundige hierom. Voedingsadviezen vanuit ervaringen van patiënten.
• Laat de maag langzaam wennen aan vaster voedsel.
• Niet met een lege maag opstaan of naar bed gaan.
• Warme gerechten kunnen tegenstaan. Een alternatief is bijv. een koude maaltijdsalade. Deze smaakt vaak beter en is even "gezond".
• Gebruik koude koolzuurhoudende dranken, met name cola of ginger-ale.
• Drink koffie en thee liever met melk.

2. Smaakverandering

• Smaakverandering kan leiden tot verminderde eetlust. Hier is weinig tegen te doen. Probeer veel verschillende producten uit.
• Als u weinig proeft, is het extra belangrijk dat het eten er aantrekkelijk uitziet. Meer info: https://www.wkof.nl/leven-met-kanker/klachten-bij-kanker/hoe-kan-ik-met-smaakproblemen-omgaan/

3. Invloed op de werking van het beenmerg

• Verminderd aantal bloedplaatjes (trombocyten) geeft verhoogde kans op blauwe plekken, een bloedneus en bloedend tandvlees.
• Verminderd aantal witte bloedlichaampjes (leukocyten) geeft verhoogde kans op infecties.
• Verminderd aantal rode bloedlichaampjes(erytrocyten) geeft kans op bloedarmoede.
• Deze remming van aanmaak van bloedlichaampjes door het beenmerg is tijdelijk van aard. In het algemeen heeft het gebruik van extra vitaminen en/of ijzertabletten géén invloed op het herstel van het beenmerg.
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken of het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus, bij koorts
• > 38,5 °C of snel duizelig worden (sterretjes zien) waarschuwt u uw arts of dienstdoende arts in het Antoni van Leeuwenhoek.

4. Vermoeidheid/verminderde energie

• U kunt merken dat u tijdens deze behandeling minder energie heeft, sneller vermoeid raakt en emotioneel kunt zijn.
• Houd hier rekening mee in uw dagelijks leven; neem voldoende tijd om te rusten. Behulpzame app: Untire app | Borstkankervereniging Nederland

5. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies*

• U kunt hierdoor een erge droge mond hebben of juist een overmatige speekselproductie. U kunt hierdoor last hebben van taai slijm in uw mond.
• U kunt hierdoor last krijgen van wondjes in uw mond.
• Goede mondhygiëne is belangrijk bij het voorkomen en behandelen van irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies.
• Poets regelmatig uw gebit met een zachte tandenborstel.
• Spoel uw mond vier tot zesmaal per dag met zout water (1 theelepel op 250 ml water).
• Vet regelmatig uw lippen in, dan ontstaan er minder snel kloofjes.
• Gebruik bij een droge mond een zuurtje of kauwgom.
• Meld bij een bezoek aan de tandarts dat u met cytostatica wordt behandeld.
• Overleg bij koortsuitslag op uw lip met uw huisarts. Voorkom uitbreiding.
• Bij een pijnlijke mond met wit beslag waarschuwt u uw huisarts.
• Een waterijsje is prettig bij een droge of pijnlijke mond.
• Er bestaat een informatiefolder over mondverzorging, vraag uw arts of verpleegkundige hierom.

6. Invloed op de nieren

Zie ook specifieke informatie.

• Het is belangrijk thuis voldoende te drinken.
• Drink daarom 1,5 tot 2 liter per dag. Hieronder wordt ook verstaan yoghurt, vla, ijs, soep, etc.
• Eén of twee glazen bier of wijn kan geen kwaad.

7. Invloed op de seksualiteit

• Ook tijdens een cytostaticakuur blijft geslachtsgemeenschap mogelijk. Als gevolg van de bijwerkingen kunt u echter minder of geen zin hebben in vrijen of geslachtsgemeenschap.
• Door de irritatie van het slijmvlies van de vagina kan geslachtsgemeenschap een branderig gevoel geven of pijnlijk zijn.
• Het gebruik van een glijmiddel kan een oplossing zijn.
• Tijdens een behandeling met chemotherapie is een goede vorm van anticonceptie noodzakelijk. Bespreek dit met uw arts.

8. Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen*

• Melden bij een volgend ziekenhuisbezoek.

9. Oorsuizen en/of verminderd gehoor*

• Het gehoor kan verminderen. Dit begint bij de hoge tonen en treedt op tijdens toediening of direct aansluitend op de kuur.
• U moet dit melden bij een volgend ziekenhuisbezoek.
• Allergische reactie na eerdere behandeling met carboplatin of reactie op paclitaxell*. Klachten kunnen zijn: jeuk, huiduitslag, kortademigheid, lage bloeddruk, warmtegevoel, koorts.

Met de arts wordt besproken op welke wijze de behandeling voortgezet wordt.

10. Gewricht- en spierpijn

• Er kan spierzwakte optreden. Deze klachten kunnen enkele dagen na de behandeling optreden.
• Neem contact op met uw arts voor pijnmedicatie.

11. Plaatselijke irritatie van het bloedvat

• Zwelling, roodheid en pijn op de plaats van de infusie.

Deze klachten verdwijnen binnen een week tot tien dagen.

12. Diarree*

• Door irritatie van het darmslijmvlies kan diarree ontstaan.
• Zorg voor voldoende vocht inname: 1,5 tot 2 liter per dag.
• Een speciaal dieet is niet zinvol.

13. Opgejaagd gevoel door de Dexamethason

• U kunt last krijgen van opvliegers.
• U kunt onrustige benen krijgen (restless legs).

14. Haaruitval

• Bij de carboplatin/ paclitaxel kuren is er grote kans dat u haarverlies kan krijgen.
• Er is een mogelijkheid om een cold-cap te gebruiken, 20 minuten vooraf, tijdens en nog wat langer na de kuur om haaruitval te helpen voorkomen. Dit lukt met deze kuren vaak.

Bij de cisplatine is er geen kans op haaruitval. In deze periode groeit het langzaam weer terug.

Altijd overleggen met het ziekenhuis bij:

• Aanhoudende misselijkheid en/of braken ondanks het gebruik van medicijnen hiertegen;
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken;
• Bij het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus;
• Bij koorts > 38,5°Celsius.

Cisplatine

De chemotherapiebehandeling met cisplatine krijgt u op maandagen of dinsdagen rond 8 uur. Er wordt gestart met het inbrengen van het infuus en het toedienen van vocht. De chemotherapie wordt daarna via het infuus toegediend, waarna er wordt nagespoeld. De bestraling vindt plaats in de middag in de tijd dat u wordt nagespoeld. Nadat u bestraald bent en de naspoeling klaar is, kunt u weer naar huis (rond 17:00 uur). De rest van de werkdagen wordt u poliklinisch bestraald.

Het verloop van de kuur

Kuurschema's zijn altijd persoonlijk en op maat gemaakt. Onderstaand schema wordt vaak gebruikt bij patiënten voorafgaand aan een operatie. Patiënten na een operatie hebben soms vijfmaal chemotherapie nodig. De internist bespreekt het schema met u.

Daarna volgt dit schema:

In deze folder is geen informatie opgenomen over de bestraling. Hierover wordt u apart mondeling geïnformeerd door de radiotherapeut (bestralingsarts) en de radiotherapeutisch laborant(e).

U krijgt dan ook schriftelijke informatie: de behandelwijzer. De radiotherapeut vertelt hoe vaak u uitwendig bestraald moet worden. Ook vertelt de radiotherapeut of dit al dan niet gevolgd wordt door inwendige bestraling en geeft uitleg over de specifieke bijwerkingen van de bestraling.

Voor verdere uitleg over de kuren voor de bestraling met carboplatine en paclitaxel krijgt u een aparte informatiefolder.

Toediening

• De kuur wordt poliklinisch gegeven.
• Uw bloed wordt regelmatig gecontroleerd. Afhankelijk van de uitslag wordt bepaald of de kuur gegeven kan worden of moet worden uitgesteld.
• Voor de toediening van de chemotherapie wordt een infuusnaald ingebracht en daarna ook weer verwijderd.

Specifieke maatregelen:

• Op de dagen van de cisplatine-toediening maar vooral ook de dagen daarna en in het weekend is het van belang dat u goed drinkt (2 liter per dag) om invloed op en schade van de nieren te voorkomen.
• Wanneer het u niet lukt voldoende te drinken of wanneer u veel braakt en/of diarree hebt en daarmee veel vocht verliest, is het belangrijk dat u uw behandelend arts waarschuwt. De behandelend arts kan adviseren dat u extra vocht krijgt toegediend via een infuusnaald op de afdeling of dagbehandeling.
• U mag geen pijnstillers innemen die horen tot NSAID’s vanwege mogelijk slechte invloed op de nieren. Tot deze medicijnen horen o.a. Ibuprofen en naproxen. Paracetamol mag wel. Bij twijfel, overleg altijd met uw arts of verpleegkundig specialist.
• Indien u cisplatine toegediend krijgt, wordt u geadviseerd om vanaf 24 uur voor toediening tot 24 uur na beëindiging van deze chemotherapie geen vette vis (haring, bokking, makreel, zalm, sardientjes en ansjovis), visoliesupplementen of producten die verrijkt zijn met omega-3-vetzuren te gebruiken. Deze producten zorgen voor een hoog gehalte aan bepaalde vetzuren in uw bloed die ervoor kunnen zorgen dat de chemotherapie minder werkzaam is. Het volledige voedingsadvies is te lezen op de website van ‘Voeding en kanker info’ (www.voedingenkankerinfo.nl). Gebruik de zoekterm ‘vette vis’ om de informatie te vinden.

Anti misselijkheidsmedicatie vooraf aan de carboplatine en paclitaxel:

Alle dagen Metoclopramide (tablet 10 mg) 1 tot 3 keer per dag

1 tablet, zo nodig bij opkomende misselijkheid.

Indien u zo misselijk bent dat het slikken van tabletten niet meer gaat dan kunt u metoclopramide (zetpil 10 mg) 1 tot 3 keer per dag 1 zetpil proberen.

In totaal mag u maximaal 30 mg metoclopramide per dag innemen.

Metoclopramide mag meer dan 5 dagen achtereenvolgens gebruikt worden.

Anti-misselijkheidsmedicatie voor de kuren cisplatine:

Coldcap

Tijdens de carboplatine/ paclitaxel kuren is er een mogelijkheid om een coldcap te gebruiken tijdens de kuur. Dit kan voorkomen dat uw haaruitval krijgt. Van de cisplatine krijgt u geen haaruitval.

• Het haar kan soms iets dunner worden.
• Verzorg het haar voorzichtig;
• Was het haar met niet te heet water;
• Gebruik een milde shampoo en crèmespoeling;
• Droog het haar voorzichtig;
• Het nemen van een permanent of het haar verven wordt afgeraden;
• U kunt een machtiging krijgen voor een haarwerk die (deels) vergoed wordt door de verzekering;
• Haar zal ongeveer 2 weken na de carboplatine/paclitaxel kuur gaan uitvallen zonder cold cap.

Wanneer waarschuwen? U dient contact op te nemen met uw specialist of dienstdoende arts:

• Bij aanhoudende misselijkheid en/of braken ondanks het gebruik van medicijnen hiertegen;
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken;
• Bij het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus;
• Bij koorts hoger dan 38,5 °C;
• Wanneer de diarree lang blijft aanhouden;
• Wanneer u niet voldoende kunt drinken.

Waar kunt u met uw vragen terecht

Hebt u naar aanleiding van deze informatie nog vragen, blijf daar dan niet mee zitten. U kunt hiermee terecht bij:

• uw behandelend arts, de bestralingsarts of de internist;
• de verpleegkundige op de afdeling;
• de voorlichtingslaborante van de afdeling Radiotherapie.
• Bij het Centrum voor Kwaliteit van Leven (CKvL) kunnen u of de mensen uit uw omgeving terecht met vragen over:
• de situatie waarin u zich bevindt;
• uw ziekte en/of behandeling;
• hoe het thuis nu moet;
• de mogelijkheid van inschakeling van een gezinshulp of een wijkverpleegkundige;
• als u gewoon eens wilt praten.

Meer informatie

De zorgverleners en afdelingen van het Antoni van Leeuwenhoek zijn telefonisch bereikbaar via het algemene telefoonnummer van het ziekenhuis 020 512 9111. Buiten kantooruren kunt u vragen naar het Weekend-, Avond- of Nachthoofd. Indien u contact opneemt met het ziekenhuis houdt u dan uw patiëntengegevens bij de hand.

Aanvullende informatie:

De KWF-folders over chemotherapie en radiotherapie zijn verkrijgbaar op de verpleegafdeling en in het Centrum Patienteninformatie.

Het boekje ’107 vragen over cytostatica’ is verkrijgbaar in het Centrum Patiënteninformatie.

Voor informatie over de carboplatine en paclitaxel die u na de bestralingsperiode krijgt is een aparte patiënteninformatiefolder. Veel van de bijwerkingen en tips die bij de cisplatine horen, passen ook bij de carboplatine.