Cytostatica: Cisplatin / Gemcitabine

Deze informatie is bedoeld als aanvulling op de informatie die uw arts en verpleegkundige u geven. In het eerste gedeelte wordt u het verloop van de kuur uitgelegd. In het tweede gedeelte vindt u informatie over mogelijke bijwerkingen en adviezen, in het derde gedeelte instanties/personen waar u met uw vragen terecht kunt.

1. Het verloop van de kuur

De medicamenten die toegediend worden zijn:

De volgende kuur start drie weken na dag 1.

Toediening

Voor deze behandeling moet u opgenomen worden. Uw bloed wordt voor elke kuur gecontroleerd. Afhankelijk van de uitslag wordt bepaald of de kuur gegeven kan worden of moet worden uitgesteld. Voor de toediening wordt een infuus ingebracht.

Specifieke maatregelen

• Voor- en naspoelen is noodzakelijk om de nadelige invloed van Cisplatin op de nieren te voorkomen.
• Het gelijktijdig gebruik van Cisplatin met pijnstillers van de NSAID groep (oa. Brufen, Ibuprofen, Naproxen, Aspirine) wordt afgeraden vanwege de nadelige invloed op de nieren. Het gebruik van deze middelen graag melden bij uw behandelend arts.
• Om te controleren of u niet te veel vocht vasthoudt wordt u drie keer per dag gewogen.
• Op de dagen ná de Cisplatin-toediening is het belangrijk dat u goed blijft drinken (± twee liter per dag)
• Indien u Cisplatin toegediend krijgt wordt u geadviseerd om vanaf 24 uur voor tot 24 uur na de chemotherapie geen vette vis (haring, bokking, makreel, zalm, sardientjes en ansjovis), visoliesupplementen of producten die verrijkt zijn met omega-3-vetzuren te gebruiken. Deze producten zorgen dat de chemotherapie minder werkzaam is.

Het volledig voedingsadvies is te lezen op www.voedingenkankerinfo.nl. Gebruik de zoekterm ‘vette vis’ om de informatie te vinden.

2. Bijwerkingen

De bijwerkingen die het meest bij deze kuur voorkomen zullen nader worden toegelicht en voorzien van adviezen. De meeste bijwerkingen zijn van tijdelijke aard.

Sommige mensen hebben veel last van bijwerkingen, anderen vrijwel niet. De mate waarin bijwerkingen optreden heeft niets te maken met het resultaat van de behandeling.

De genoemde adviezen zijn slechts richtlijnen en geen pasklare oplossingen.

1. Misselijkheid en braken.
2. Smaakverandering.
3. Invloed op de werking van het beenmerg.
4. Vermoeidheid / verminderde energie.
5. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies.
6. Haaruitval. *
7. Invloed op de seksualiteit.
8. Menstruatiestoornissen.
9. Verminderde spermaproductie.
10. Onprettige smaak tijdens toediening.
11. Invloed op de nieren.
12. Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen.
13. Oorsuizen en / of verminderd gehoor. *
14. Allergische reactie na eerdere behandeling met Cisplatin. *
15. Griepachtig gevoel na toediening van Gemcitabine.
16. Huiduitslag.*
17. Lichte oedeemvorming in benen /gelaat t.g.v. gemcitabine.*

Bijwerkingen met een * komen zelden voor.

• Betreft informatie over de bijwerking
• Betreft adviezen hoe hiermee om te gaan

1. Misselijkheid en braken

• Door o.a irritatie van het maagslijmvlies ontstaat misselijkheid en braken.
• Door Cisplatin kunt u last hebben van ‘late misselijkheid’ (optredend vanaf drie dagen na de kuur).
• Medicijnen tegen misselijkheid en braken worden gegeven.
• Probeer zelf uit waar u wel tegen kunt en waar niet. Dit kan voor iedereen anders zijn.
• Gebruik regelmatig lichte kleine maaltijden. Een lege maag kan namelijk ook een misselijk gevoel geven.
• Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent, zelfs 's nachts als u wakker bent.
• Forceer uzelf niet tot eten, maar haal de "schade" tussen de kuren in.
• Bepaalde geuren kunnen misselijkheid verergeren.
• Zorg voor een frisse kamer en frisse lucht.
• Probeer in elk geval per dag 1,5 liter vocht te drinken.
• Vraag zo nodig advies van een diëtist.

Voedingsadviezen vanuit ervaringen van patiënten.

• Laat de maag langzaam wennen aan vaster voedsel.
• Niet met een lege maag opstaan of naar bed gaan.
• Warme gerechten kunnen tegenstaan. Een alternatief is bijv. een koude maaltijdsalade. Deze smaakt vaak beter en is even ‘gezond’.
• Gebruik koude koolzuurhoudende dranken, met name Cola of Ginger-ale.
• Drink koffie en thee liever met melk.

1. Smaakverandering

• Smaakverandering kan leiden tot verminderde eetlust.
• Hier is weinig tegen te doen. Probeer veel verschillende producten uit.
• Als u weinig proeft, is het extra belangrijk dat het eten er aantrekkelijk uitziet.
• Zorg voor goede mondverzorging.

1. Invloed op de werking van het beenmerg

• Verminderd aantal witte bloedlichaampjes (leucocyten) geeft verhoogde kans op infecties.
• Verminderd aantal bloedplaatjes (trombocyten) geeft verhoogde kans op blauwe plekken, een bloedneus en bloedend tandvlees.
• Verminderd aantal rode bloedlichaampjes(erytrocyten) geeft kans op bloedarmoede.
• Deze remming van aanmaak van bloedlichaampjes door het beenmerg is van tijdelijke aard.
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken of het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus, bij koorts > 38,5 ^o Celsius of snel duizelig worden (sterretjes zien) waarschuwt u uw arts of dienstdoende arts in het Antoni van Leeuwenhoek.
• In het algemeen heeft het gebruik van extra vitaminen en/of ijzertabletten geen invloed op het herstel van het beenmerg.

1. Vermoeidheid / verminderde energie

• U kunt merken dat u tijdens deze behandeling minder energie heeft, sneller vermoeid raakt en emotioneel kunt zijn.
• Houd hier rekening mee in uw dagelijks leven; neem voldoende tijd om te rusten.
• Probeer wel om de gangbare inspanningen zoveel mogelijk door te zetten.
• Als u gewend was om te sporten, probeer daar dan gewoon mee door te gaan.

1. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies*

• U kunt hierdoor een erge droge mond hebben of juist een overmatige speekselproductie.
• U kunt hierdoor last hebben van taai slijm in uw mond.
• U kunt hierdoor last krijgen van wondjes in uw mond.
• Goede mondhygiëne is belangrijk bij het voorkomen en behandelen van irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies.
• Poets regelmatig uw gebit met een zachte tandenborstel.
• Spoel uw mond vier tot zes maal per dag met zout water ( 1 theelepel op 250 cc water).
• Vet regelmatig uw lippen in, dan ontstaan er minder snel kloofjes.
• Gebruik bij een droge mond een zuurtje of kauwgom.
• Meld bij een bezoek aan de tandarts dat u met cytostatica wordt behandeld.
• Overleg bij koortsuitslag op uw lip met uw huisarts. Voorkom uitbreiding.
• Bij een pijnlijke mond met wit beslag waarschuwt u uw huisarts.
• Een waterijsje is prettig bij een droge of pijnlijke mond.
• De informatiefolder over mondverzorging wordt uitgereikt.

1. Haaruitval *

• Volledige haaruitval komt bij Gemcitabine toediening zelden voor. Ook bij gebruik van Cisplatin kan haaruitval optreden, het haar hoeft niet volledig uit te vallen.

Als haaruitval optreedt is het meestal zo dat er meer haarverlies is dan normaal, het haar wordt dunner.

• Behalve het hoofdhaar kan overige lichaamsbeharing ook uitvallen.
• Advies is het haar niet te verven of een andere chemische behandeling te geven. Ook wordt aangeraden het haar niet te vaak en niet met te heet water te wassen. Gebruik een milde shampoo. Gebruik ook een zachte haarborstel.
• U kunt overwegen een pruik aan te schaffen. Bij uw behandelend arts kunt u dan een machtiging voor vergoeding krijgen en een adressenlijst van kappers die pruiken verzorgen.
• Het is aan te raden voordat de haaruitval begint naar desbetreffende kapper te gaan zodat hij/zij uw eigen model ziet.
• De verpleegkundige kan u informatie uitreiken over haaruitval bij chemotherapie.

1. Invloed op de seksualiteit

• Ook tijdens een cytostaticakuur blijft geslachtsgemeenschap mogelijk. Als gevolg van de bijwerkingen kunt u echter minder of geen zin hebben in vrijen of geslachtsgemeenschap.
• Door de irritatie van het slijmvlies van de vagina kan geslachtsgemeenschap een branderig gevoel geven of pijnlijk zijn.
• Het gebruik van een glijmiddel kan een oplossing zijn.
• Tijdens een behandeling met chemotherapie is een goede vorm van anticonceptie noodzakelijk.

1. Menstruatiestoornissen

• Dit wisselt van ‘een keer overslaan’ tot wegblijven.
• Kan gepaard gaan met overgangsklachten.
• Na het einde van de behandeling kan de menstruatie terugkomen.

Verminderde spermaproductie

• Er bestaat een mogelijkheid tot invriezen van sperma.
• Dit moet gedaan worden voordat de eerste kuur gegeven wordt.
• Na beëindiging van de kuren kan de spermaproductie zich weer herstellen.

1. Onprettige smaak tijdens toediening

• Tijdens de toediening kan een metaalachtige smaak ontstaan.
• Het zuigen op een pepermuntje of zuurtje kan soms helpen
• Vraag de verpleegkundige of het infuus langzamer mag lopen.

1. Invloed de nieren

• Zie ook specifieke maatregelen.
• Het is belangrijk thuis voldoende te drinken.
• Drink daarom 1,5 tot 2 liter per dag. Hieronder wordt ook verstaan yoghurt, vla, ijs, soep, etc.
• Neem contact op met de arts als u niet voldoende kunt drinken.
• Eén of twee glazen bier of wijn kan geen kwaad.

1. Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen

• Melden bij een volgend ziekenhuisbezoek.

1. Oorsuizen en / of verminderd gehoor*

• Het verminderen van het gehoor begint met de hoge tonen.
• Melden bij een volgend ziekenhuisbezoek.

1. Allergische reactie na eerdere behandeling met Cisplatin*

• Treedt op tijdens toediening of direct aansluitend op de kuur.
• Klachten kunnen zijn: jeuk, huiduitslag, kortademigheid, lage bloeddruk, warmtegevoel, koorts.
• Met de arts zal besproken worden op welke wijze de behandeling voortgezet zal worden.

1. Griepachtig gevoel na toediening van Gemcitabine

• Verschijnselen kunnen zijn: spierpijn, hoofdpijn, koorts, rillingen, gevoel van zwakte en verkoudheid.
• U mag bij deze klachten paracetamol innemen.

16. Huiduitslag

• Dit kan variëren van roodheid van de huid tot blaasjesvorming toe.
• Dit kan gepaard gaan met jeuk.
• Waarschuw uw behandelend arts als dit optreedt.
• De behandeling hangt af van de ernst van de huiduitslag

17. Oedeemvorming (vochtophoping) in benen en gelaat

Het oedeem verdwijnt het met het stoppen van de gemcitabine.

Het oedeem kan ook andere oorzaken hebben, waarschuw uw arts als dit optreedt.

Wanneer waarschuwen

In principe neemt u contact op met uw specialist of dienstdoende arts:

• Bij aanhoudende misselijkheid en/of braken ondanks het gebruik van medicijnen hiertegen.
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken.
• Bij het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus.
• Bij koorts > 38,5 °Celcius.

3. Meer informatie

De zorgverleners en afdelingen van het Antoni van Leeuwenhoek zijn telefonisch bereikbaar via het algemene telefoonnummer van het ziekenhuis 020 512 9111.
Buiten kantooruren kunt u vragen naar het Weekend-, Avond-, of Nachthoofd.
Indien u contact opneemt met het ziekenhuis houdt u dan uw patiëntengegevens bij de hand.

September 2017