Gebruik van cannabis en wietolie

Cannabis en wietolie worden wel eens ter bestrijding van misselijkheid en braken ten gevolge van chemotherapie en bestrijding van pijn gebruikt. Van cannabis en wietolie wordt ook geclaimd dat het een antikanker werking zou hebben. Er zijn verschillende soorten cannabis in de handel die hun specifieke werking en bijwerkingen kunnen hebben.

De werkzame bestanddelen van cannabis zijn de zogeheten cannabinoïden. Tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD) zijn de belangrijkste. THC is het psychoactieve bestanddeel waar gebruikers high of stoned van worden. CBD tempert de effecten van THC, heeft een anti-psychotisch effect en lijkt te beschermen tegen verslaving. De samenstelling van het THC-gehalte en het CBD-gehalte bepaalt de werking en bijwerkingen van cannabis.

Er bestaat THC-olie (gemaakt van planten waar veel THC in zit) en CBD-olie (gemaakt van planten waar weinig THC in zit). Op internet wordt vaak de term wietolie gebruikt voor THC-olie waar veel van de hallucinogene stof THC in zit. De wietolie (THC-olie) kan men kopen via internet (dit is illegaal en kan gevaarlijk zijn) of verkrijgen via de apotheek onder de naam medicinale wietolie.

De term cannabisolie wordt gebruikt voor zowel THC-olie als CBD-olie. CBD-olie kan bij de drogist gekocht worden, maar er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat dit werkt voor misselijkheid en pijn.

Vanaf 2003 is er via de overheid medicinale cannabis ter beschikking gesteld door het Bureau Medicinale Cannabis. Het ministerie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een brochure gemaakt over de medicinale cannabis, die te downloaden is via de website www.cannabisbureau.nl. Deze brochure is bedoeld u te helpen een betrouwbaar beeld te geven over het gebruik hiervan.

Hierbij wordt de verzamelnaam cannabis gebruikt voor de vele soorten cannabinoïden die er zijn. De brochure is zeer uitgebreid en geeft goed weer welke soorten cannabinoïden er zijn. De brochure geeft naar de mening van het Antoni van Leeuwenhoek een positiever beeld van het gebruik van cannabis en wietolie dan op grond van studies te rechtvaardigen is.

In maart 2024 is er een nieuwe richtlijn uitgebracht over cannabis en cannabionoïden gebruik bij volwassenen met kanker. Deze richtlijn is uitgebracht door de American Society of Clinical Oncology (ASCO). De aanbevelingen in deze richtlijn zijn gebaseerd op een systematisch literatuuronderzoek naar het gebruik van cannabis bij kanker. Hierin werden verschillende onderzoeken, zoals klinische trials, gepubliceerd tot eind januari 2023 meegenomen.

Cannabis en het effect bij misselijkheid en braken tijdens en na chemotherapie

In 2015 is een Cochrane analyse uitgevoerd naar het effect van cannabis bij misselijkheid en braken tijdens en na chemotherapie. Men analyseerde 23 studies van matige kwaliteit die tussen 1975-1991 gedaan zijn. Cannabis kan enig effect hebben op de misselijkheid, maar het is nooit vergeleken met krachtigere anti-misselijkheidsmedicijnen zoals granisetron (Kytril), ondansetron (Zofran), aprepitant (Emend) die later ter beschikking zijn gekomen.

In 2020 en 2023 zijn klinische trials uitgevoerd naar het effect van het toevoegen van cannabis en/of cannabinoïden aan de huidige anti-misselijkheidsbehandeling bij chemotherapieën met hoge kans op misselijkheid en braken. In deze trials hadden een klein percentage patiënten baat bij het gebruik van cannabis, echter werd dit effect vergeleken met een placebo en opnieuw niet met bestaande anti-misselijkheidsmedicijnen. Cannabis gaf vaak bijwerkingen zoals duizeligheid en slaperigheid. Ook had het effect op de stemming, hetgeen kan variëren tussen een gelukzalig gevoel en depressiviteit. In sommige gevallen komt misselijkheid ook als bijwerking voor. De ASCO richtlijn raadt bij therapie resistente misselijkheid en braken aan om olanzapine, of een anti-misselijkheidsmedicijn van een andere klasse toe te voegen aan de behandeling.

Er zijn weinig studies verricht naar het effect van cannabis bij misselijkheid en braken bij radiotherapie. Deze studies tonen geen bijdragend effect aan.

Op grond van het feit dat het effect op de misselijkheid klein is en niet vergeleken is met andere middelen, de kwaliteit van de studies matig is, de bijwerkingen van cannabis onvoorspelbaar zijn en er betere anti-misselijkheidsmedicijnen ter beschikking zijn gekomen, raden we het gebruik van cannabis ter bestrijding van de misselijkheid niet aan.

Cannabis en antikanker werking

Uit dierproeven en studies met weefselkweken blijkt dat een aantal cannabinoïden een antikanker werking kunnen hebben. Er zijn ook studies die laten zien dat het kanker juist stimuleert.Cannabis onderdrukt de werking van het immuunsysteem en dit kan een groot negatief effect hebben op de reguliere kankertherapieën die vaak gebaseerd zijn op immunologische effecten. Een recent onderzoek toont aan dat het combineren van immuuntherapie (nivolumab) met cannabis resulteert in een lagere respons op de therapie in vergelijking met immuuntherapie zonder cannabis.

De verdere beperkte gegevens die er zijn in kanker patiënten laten geen antikanker werking zien. Goede studies met cannabis bij mensen met kanker ontbreken.

Meer onderzoek is nodig om vast te stellen bij welke kankersoorten behandeling met cannabis mogelijk effectief kan zijn en welke soorten cannabis hiervoor gebruikt moeten worden. De werking van deze stoffen is uitermate complex en de bijwerkingen zijn onvoorspelbaar. Zolang nog niet goed is uitgezocht bij welke kankersoorten een behandeling met cannabis mogelijk van waarde zou kunnen zijn, welke soorten cannabis hiervoor gebruikt moeten worden, welke soorten beslist niet en bij welke patiënten ernstige bijwerkingen op kunnen treden, wordt gebruik van deze stoffen buiten studieverband afgeraden.

Cannabis en chronische pijn

In 2021 werd een systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd naar

cannabis gebruik bij chronische pijn. De studies die het effect bij kanker gerelateerde pijn onderzochten lieten geen verbetering zien van de pijnklachten na gebruik van cannabis. De patiënten ervaarde wel een kleine verbetering van de slaapkwaliteit. De studies die het effect bij niet-kanker gerelateerde pijn onderzochten lieten enige verbetering zien van de pijnklachten na gebruik van cannabis. Het is belangrijk om te weten dat het eventuele pijnstillende effect van cannabis beduidend zwakker is dan dat van morfineachtige stoffen. Daarnaast, kan het gebruik van cannabis gepaard gaan met bijwerkingen zoals duizeligheid, slaperigheid, hartkloppingen, droge mond, hallucinaties, stemmingsveranderingen (van gelukzalig gevoel tot depressiviteit), verwardheid en desoriëntatie. Derhalve, wordt het gebruik van cannabis bij chronische pijn veroorzaakt door kanker afgeraden.

Samenvatting en conclusie

Cannabis is een verzamelnaam voor allerlei soorten cannabinoïden die ieder hun eigen werking en bijwerkingen hebben. Studies van meestal zeer matige kwaliteit tonen aan dat deze stoffen enig effect kunnen hebben bij misselijkheid en braken tijdens en na chemotherapie. Het effect is echter klein en niet goed voorspelbaar.

Er werd geen effectiviteit aangetoond bij studies naar kanker gerelateerde pijn.

Uit dierproeven en proeven met weefselkweken blijkt dat sommige cannabinoïden een antikanker werking hebben bij bepaalde tumoren, andere soorten stimuleren juist kankergroei. Waarom dit zo is, is nog niet goed uitgezocht.

Gezien bovenstaande en de bijwerkingen die het gebruik van cannabis kan veroorzaken, raden we het gebruik buiten studieverband niet aan. Meer onderzoek is nodig om dit veilig en hopelijk effectiever toe te passen. U kunt zelf de keuze maken cannabis of wietolie te gebruiken om te bekijken of u dit helpt. Als u dit doet, vragen we u vriendelijk dit door te geven aan uw behandelend arts omdat deze stoffen ook interacties kunnen hebben met andere medicijnen.