HET GEBRUIK VAN PANCREASENZYMEN
Inleiding
Voordat de voedingsstoffen in ons voedsel, zoals vetten, eiwitten en koolhydraten kunnen worden opgenomen door ons lichaam, moet ons voedsel eerst verteerd worden. De alvleesklier (pancreas) speelt een belangrijke rol bij de vertering van ons voedsel. De alvleesklier maakt spijsverteringsenzymen (pancreasenzymen). Deze pancreasenzymen zorgen er voor dat voedingsstoffen in de dunne darm kunnen worden opgenomen.
Voor een goede vertering van (vooral vet uit) de voeding zijn voldoende pancreasenzymen nodig. Na een operatie aan de alvleesklier of bij een ontsteking van de alvleesklier zijn er meestal te weinig pancreasenzymen voor een goede vertering. Ook na sommige slokdarm- en maagoperaties werkt de alvleesklier soms minder goed.
Wat zijn de gevolgen van te weinig pancreasenzymen?
Als er onvoldoende enzymen in uw dunne darm zijn voor een goede vertering van de voeding, kan uw lichaam de voedingstoffen, vooral de vetten, niet goed opnemen.
Dit kan de volgende klachten geven:
- (Langdurig) vol en opgeblazen gevoel na de maaltijd.
- Overmatige gasvorming en buikkrampen.
- Afwijkende ontlasting: de ontlasting komt vaker, stinkt meer dan normaal, is vaak beige/grijs van kleur, vettig van samenstelling en blijft plakken aan het toilet.
Door de verminderde opname van vet en andere voedingsstoffen ontstaat ook:
- Gewichtsverlies.
- Een verslechtering van de voedingstoestand.
- Een tekort aan (de in vet oplosbare) vitamine A, D, E en K. De darm neemt deze vitaminen niet goed op. De vitaminen gaan gedeeltelijk verloren via de vettige ontlasting.
Wat is de behandeling van een tekort aan pancreasenzymen?
Het innemen van pancreasenzympreparaten zorgt voor voldoende enzymen in de darm. Dit verbetert de vertering en opname van voedingsstoffen. Een volledig normale vertering zal nooit bereikt worden.
Deze preparaten bevatten de enzymen: lipase, protease en amylase.
- Lipase zorgt voor de vertering van vetten.
- Protease zorgt voor de vertering van eiwitten.
- Amylase zorgt voor de vertering van koolhydraten.
Hoe zien pancreasenzympreparaten eruit?
Pancreasenzympreparaten zijn capsules met daarin gedroogde korrels. Deze korrels bevatten de enzymen. Iedere korrel bevat een beschermlaagje (coating) om de enzymen tegen maagzuur te beschermen. In de dunne darm gaan de korrels uiteindelijk open en kunnen de verteringsenzymen hun werk doen.
Hoeveel pancreasenzympreparaten heeft u nodig?
De hoeveelheid enzymen die u nodig heeft per maaltijd of tussendoortje is vooral afhankelijk van:
- De hoeveelheid vet die in de maaltijd zit.
- De hoeveelheid pancreasenzymen die uw lichaam zelf nog aanmaakt.
Het advies is om per 1 gram vet 1000-2000 eenheden lipase te gebruiken. Per persoon kan dit afwijken. De arts of diëtist adviseert u over de hoeveelheid enzymen die u nodig heeft. Het aantal benodigde pancreasenzymen per maaltijd kunt u ook zelf bepalen door te berekenen hoeveel vet er in uw voeding zit. De hoeveelheid vet in een maaltijd berekent u met behulp van de vettabel in de bijlage of een andere voedingsmiddelentabel, bijvoorbeeld de Eetmeter van het Voedingscentrum.
Welke soorten enzympreparaten zijn er?
Er zijn verschillende pancreasenzympreparaten, die een verschillende hoeveelheid pancreasenzymen bevatten. De hoeveelheid van de enzymen wordt uitgedrukt in ‘eenheden’ lipase. Zie tabel.
Soort preparaat | Eenheden lipase per capsule | Te gebruiken bij hoeveelheid vet in uw voeding |
Laag gedoseerde preparaten(LD) | ||
Creon | 10.000 | 5 tot 10 gram vet |
Panzytrat LD | 10.000 | 5 tot 10 gram vet |
Hoog gedoseerd enzympreparaten(HD) | ||
Creon Forte | 25.000 | 12 tot 25 gram vet |
Pancrease HL | 25.000 | 12 tot 25 gram vet |
Panzytrat | 25.000 | 12 tot 25 gram vet |
Creon Xtra Forte | 40.000 | 20 tot 40 gram vet |
Hoe kunt u de pancreasenzympreparaten het beste innemen?
- Neem de capsules in bij de hoofdmaaltijden, maar ook bij tussendoortjes die vet bevatten. Bijvoorbeeld: (chocolade)melk, (drink)yoghurt, vla, koek, chips en chocolade. Enzymen zijn niet nodig bij bijvoorbeeld koffie, thee, frisdrank, limonade, fruit, drop, kauwgom en zuurtjes.
- Neem de capsules tijdens de maaltijd in. Wanneer de maaltijd langer duurt, bijvoorbeeld bij uit eten gaan, verdeelt u de capsules over de maaltijd; bij aanvang, halverwege en na de maaltijd.
- De enzymen werken vanaf een half uur tot een uur na inname en blijven dan anderhalf tot twee uur actief in de darm.
- Bent u vergeten een capsule in te nemen, doe dit dan tot een half uur na de maaltijd. Neem ze niet later in, want dan hebben de enzymen onvoldoende tijd om zich met het voedsel te mengen.
- Maak de capsules bij voorkeur niet open. In het geval dat u geen maag of een verminderde maagfunctie heeft, dan kan het wel nodig zijn om de capsules te openen. Neem de korrels los in met een zuur voedingsmiddel; bijvoorbeeld appelmoes, yoghurt, sinaasappelsap of appelsap. Zorg dat er geen korrels in de mond achterblijven; deze kunnen het slijmvlies in de mond aantasten. De korrels niet fijnkauwen, maar meteen doorslikken.
Welke bijwerkingen kunnen de pancreasenzympreparaten hebben?
Overmatig gebruik van pancreasenzymen kan verstopping (obstipatie) tot gevolg hebben. In dat geval kunt u met uw arts en/of diëtist overleggen of de dosering verminderd kan worden.
Meer informatie
- Maag Lever Darm Stichting (MLDS)
- Website: www.mlds.nl Infolijn: 0900-2025625
- Voedingscentrum
- Website: www.voedingscentrum.nl
- Feiten en fabels over voeding bij kanker
- Website: www.voedingenkankerinfo.nl
Podcast
De diëtisten van het Antoni van Leeuwenhoek hebben een eigen
podcast waarin verschillende onderwerpen over voeding bij kanker
besproken worden. Kanker… wat eet je dan? is te vinden op alle
bekende podcastkanalen zoals bijvoorbeeld Spotify.
Bijlage 1: vettabel
Tabel met vetgehaltes van voedingsmiddelen
Bijlage bij de brochure ‘Het gebruik van pancreasenzymen’.
Hiermee kunt u de hoeveelheid vet in uw voeding berekenen.
Onderstaande tabel is een overzicht van veel gebruikte voedingsmiddelen die vet bevatten. Hiermee kunt u berekenen hoeveel vet er in uw maaltijd of tussenmaaltijd zit. Zo kunt u zelf bepalen hoeveel pancreasenzympreparaten u per (tussen)maaltijd nodig heeft.
Het advies is om per 1 gram vet 1000-2000 eenheden lipase te gebruiken. Per persoon kan dit afwijken.
Op de laatste bladzijde van deze vettabel leggen we u uit hoe u de hoeveelheid vet kunt berekenen per maaltijd.
Bij welke voedingsmiddelen heeft u geen enzymen nodig?
Bij voedingsmiddelen die geen vet (en/of eiwit) bevatten, is het niet nodig enzymen in te nemen. Voorbeelden hiervan zijn:
- Fruit en vruchtensap.
- Frisdrank, (vruchten-)limonades.
- Thee, koffie zonder melk.
- Bouillon.
- Harde snoepsoorten, zoals lolly’s, pepermunt, zuurtjes.
- Kauwgom, winegums, drop.
Tabel met het aantal grammen vet per voedingsmiddel
Voedingsmiddel | Eenheid/gewicht | Vet (gram) |
brood, volkoren, bruin of wit | 1 snee, 35 g | 1 |
broodje, wit, tarwe | 1 stuks, 50 g | 2 |
ontbijtkoek | 1 plak, 25 g | 0 |
Knäckebröd, volkorenbeschuit | 1 stuks, 10 g | 1 |
knäckebröd light | 1 stuks, 5 g | 0 |
beschuit | 1 stuks, 10 g | 0 |
croissant | 1 stuks, 40 g | 8 |
muesli, naturel of met vruchten | 1 eetlepel, 10 g | 1 |
muesli, met noten of chocolade | 1 eetlepel, 10 g | 2 |
Besmeerd met | ||
halvarine | 5 g | 2 |
halvarine, dik | 10 g | 4 |
margarine, roomboter | 5 g | 4 |
margarine, roomboter, dik | 10 g | 8 |
Soorten beleg | ||
kaas volvet, 48+ | voor 1 snee 20 gram | 6 |
kaas, 30+ | voor 1 snee 20 gram | 4 |
smeerkaas volvet, 40+ | voor 1 snee 15 gram | 3 |
smeerkaas mager, 20+ | voor 1 snee 15 gram | 1 |
vleeswaren, vet (worstsoorten) | voor 1 snee 15 gram | 4 |
vleeswaren, mager * | voor 1 snee 15 gram | 1 |
* ham, rollade, kipfilet, rookvlees, fricandeau, rosbief | ||
pindakaas | voor 1 snee 15 gram | 9 |
pindakaas, light | voor 1 snee 15 gram | 6 |
hazelnootpasta | voor 1 snee 15 gram | 5 |
chocoladehagelslag, puur, melk, wit | voor 1 snee 15 gram | 2 |
chocopasta, puur, melk, wit | voor 1 snee 15 gram | 6 |
kokosbrood | voor 1 snee 15 gram | 4 |
Voedingsmiddel | Eenheid/gewicht | Vet (gram) |
jam, vruchtenhagel, stroop, honing | voor 1 snee 15 gram | 0 |
ei, gekookt | 1 stuks | 4 |
ei, gebakken | 1 stuks | 9 |
Dranken | ||
melk, vol | 1 beker, 250 ml | 9 |
melk, vol | 1 kleine beker, 200 ml | 7 |
melk, halfvol | 1 beker, 250 ml | 4 |
melk, halfvol | 1 kleine beker, 200 ml | 3 |
karnemelk | 1 beker, 250 ml | 1 |
karnemelk | 1 kleine beker, 200 ml | 0 |
chocolademelk, vol | 1 beker, 250 ml | 8 |
chocolademelk, vol | 1 kleine beker, 200 ml | 6 |
chocolademelk, mager | 1 beker, 200-250 ml | 1 |
Optimel Drink | 1 beker, 200-250 ml | 0 |
Vifit Drink | 1 beker, 200-250 ml | 2 |
Vifit Drink 0% | 1 beker, 200-250 ml | 0 |
Nagerechten | ||
yoghurt, vol | 1 schaaltje, 150 ml | 4 |
yoghurt, mager | 1 schaaltje, 150 ml | 0 |
vla, vol | 1 schaaltje, 150 ml | 4 |
roomijs | 2 bolletjes, 100 g | 14 |
yoghurtijs | 2 bolletjes, 100 g | 2 |
chocolademousse | 1 bakje, 60 g | 4 |
tiramisu | 1 portie, 115 g | 12 |
Fruit | ||
fruit, gemiddeld | 1 portie | 0 |
avocado | halve, 90 g | 18 |
| ||
Vlees | ||
biefstuk, runderlap | 1 portie, 100 g | 3 |
Voedingsmiddel | Eenheid/gewicht | Vet (gram) |
hamlap | 1 portie, 100 g | 5 |
blinde vink, ribkarbonade, sukadelap | 1 portie, 75 g | 5 |
entrecôte, kip zonder vel | 1 portie, 100 g | 8 |
hamburger | 1 stuks, 70 g | 13 |
slavink | 1 stuks, 80 g | 15 |
gehaktbal | 1 stuks, 80 g | 18 |
spek, mager | 1 portie, 75 g | 26 |
spek, vet | 1 portie, 75 g | 34 |
rookworst | 1 stuks, 100 g | 30 |
Vis | ||
witte vis, mager, gestoofd | 1 portie, 100 g | 1 |
tilapia, gestoofd | 1 portie, 100 g | 3 |
schol, kabeljauw, tilapia, gebakken | 1 portie, 100 g | 11 |
kibbeling | 1 portie, 145 g | 18 |
makreel, gerookt/gestoomd | voor 1 snee, 40 g | 11 |
paling, gerookt | op toastje, 10 g | 2 |
paling, gestoofd | 1 portie, 120 g | 15 |
vissticks | 4 stuks, 100 g | 13 |
zalm, gegrild | 1 portie, 100 g | 14 |
Jus en sauzen | ||
jus, mager | 1 sauslepel, 25 g | 6 |
jus, gemiddeld vet | 1 sauslepel, 25 g | 12 |
jus, vet | 1 sauslepel, 25 g | 18 |
currysaus | 1 eetlepel, 25g | 0 |
fritessaus | 1 sauslepel, 25 g | 9 |
mayonaise | 1 eetlepel, 20 g | 15 |
Aardappelen, rijst, pasta e.d. | ||
aardappelen, rijst, witte pasta | 1 opscheplepel, 50 g | 0 |
aardappelen, gebakken | 1 opscheplepel, 50 g | 2 |
frites | 1 zakje/bakje, 50 g | 22 |
Voedingsmiddel | Eenheid/gewicht | Vet (gram) |
nasi, bami | 1 opscheplepel, 50 g | 2 |
Gerechten | ||
lasagne (met vlees en saus) | 200 g | 15 |
pizza (met o.a. kaas) | 350 gram | 43 |
pizza (met vlees/vis) | 350 gram | 35 |
hartige taart van bladerdeeg | 1 punt, 175 g | 31 |
Groenten | ||
groenten zonder saus | 1 opscheplepel, 50 g | 0 |
groenten, à la crème | 1 opscheplepel, 50 g | 2 |
Tussendoor, hartig | ||
borrelnootjes | 1 handje, 25 g | 8 |
pinda’s | 1 eetlepel, 20 g | 10 |
studentenhaver | 1 eetlepel, 20 g | 7 |
chips | 1 handje, 10 g | 3 |
chips | 1 klein zakje, 30 g | 10 |
chips, light | 1 handje, 10 g | 2 |
japanse mix | 1 handje, 10 g | 1 |
popcorn | 1 bakje, 50 g | 2 |
kaas, volvet | 1 blokje, 20 g | 6 |
brie of kruidenkaas | op toastje, 10 g | 3 |
filet américain | op toastje, 10 g | 2 |
salade (eier-, huzaren e.d.) | op toastje, 15 g | 3 |
worst | 1 plakje, 15 g | 4 |
minipizza | 100 g | 10 |
saucijzenbroodje | 1 stuks, 70 g | 17 |
worstenbroodje | 1 stuks, 75 g | 16 |
frikandel | 1 stuks, 75 g | 15 |
bitterballen | 1 stuks, 15 g | 3 |
kroket | 1 stuks, 65 g | 9 |
loempia | 1 stuks, 150 g | 12 |
Voedingsmiddel | Eenheid/gewicht | Vet (gram) |
Tussendoor, zoet | ||
biscuitje | 1 stuks, 5 g | 1 |
biscuitje, chocolade, digestive | 1 stuks, 15 g | 3 |
koekje, speculaas, krakeling | 1 stuks, 10 g | 2 |
kokosmakroon | 1 stuks, 50 g | 11 |
eierkoek | 1 stuks, 30 g | 1 |
EverGreen | 1 stuks, 20 g | 2 |
Sultana, zoet | 1 stuks, 13 g | 1 |
stroopwafel | 1 stuks, 40 g | 8 |
cake | 1 plak, 30 g | 7 |
boterkoek | 1 blokje, 20 g | 4 |
gevulde koek | 1 stuks, 60 g | 9 |
koffiebroodje | 1 stuks, 75 g | 7 |
banketstaaf | stukje, 25 g | 6 |
appelbol, appelcarré | 1 stuks, 170 g | 32 |
appelflap | 1 stuks, 100 g | 22 |
oliebol | 1 stuks, 65 g | 4 |
appeltaart | 1 punt, 100 g | 11 |
kruimelvlaai | 1 punt, 110 g | 8 |
kwarktaart | 1 punt, 115 g | 13 |
mokkataart | 1 punt, 100 g | 25 |
moorkop | 1 stuks, 65 g | 16 |
tompouce | 1 stuks, 100 g | 14 |
slagroomtaart | 1 punt, 100 g | 18 |
chocolade, melk, puur | 1 stuks, 50 g | 16 |
Bounty, klein | 1 stuks, 15 g | 4 |
Bounty, reep | 1 stuks, 55 g | 14 |
Mars, klein | 1 stuks, 20 g | 3 |
Mars, reep | 1 stuks, 60 g | 10 |
MilkyWay, klein | 1 stuks, 15 g | 2 |
MilkyWay, reep | 1 stuks, 25 g | 4 |
Snickers, klein | 1 stuks, 20 g | 5 |
Voedingsmiddel | Eenheid/gewicht | Vet (gram) |
Snickers, reep | 1 stuks, 60 g | 16 |
drop, alle soorten | 1 stuks, 5 gram | 0 |
Drinkvoeding | ||
Er zijn diverse merken, soorten en inhoudsmaten verkrijgbaar. Hieronder staan een aantal gemiddelden. Raadpleeg voor de exacte hoeveelheid vet de verpakking van het product of raadpleeg uw diëtist. | ||
energierijke eiwitrijke drinkvoeding | 1 flesje, 200 ml | 11 |
energierijke drinkvoeding ** | 1 flesje, 200 ml | 12 |
**op melk-/yoghurtbasis | ||
energierijke drinkvoeding *** | 1 flesje, 200 ml | 0 |
***op sapbasis | ||
Sondevoeding | ||
sondevoeding, melkbasis | 1000 ml | 39 |
sondevoeding, melkbasis met vezels | 1000 ml | 39 |
sondevoeding, melkbasis, eiwitverrijkt | 1000 ml | 49 |
sondevoeding, melkbasis, energieverrijkt | 1000 ml | 58 |
sondevoeding, sojabasis | 1000 ml | 39 |
sondevoeding, melkbasis, geconcentreerd | 500 ml | 50 |
Voorbeeldmaaltijden: hoeveel vet zit er in en hoeveel enzymen zijn nodig:
Ontbijt | Gram vet |
2 sneetjes brood | 2 |
besmeerd met margarine | 8 |
belegd met 1x kaas, 48+ | 6 |
belegd met 1x jam of stroop | 0 |
1 kleine beker volle melk (200 ml) | 7 |
Totaal: | 23 |
Benodigde enzymen: | 2-5 LD capsules of |
1-2 HD capsules |
Tussendoor | Gram vet |
1 flesje energierijke drinkvoeding (melkbasis) | 12 |
1 stroopwafel (40 g) | 8 |
totaal: | 20 |
Benodigde enzymen: | 2-4 LD capsules of |
1-2 HD capsules |
Warme maaltijd | Gram vet |
1 schouderkarbonade (85 g) | 15 |
1 lepel jus, gemiddeld vet (25 g) | 12 |
4 opscheplepels groente (200 g) | 0 |
4 opscheplepels gebakken aardappelen (200 g) | 10 |
1 eetlepel mayonaise (20 g) | 15 |
1 schaaltje vanillevla (150 ml) | 4 |
totaal: | 56 |
Benodigde enzymen: | 6-11 LD capsules of |
3-5 HD capsules |
LD: laag gedoseerd preparaat (10.000 EH lipase)
HD: hoog gedoseerd preparaat (25.000 EH lipase
Praktische informatie
Contact
Ons algemene nummer is 020 512 9111. Onze telefonisten verbinden u graag door met de juiste afdeling.
Voor dringende zaken buiten kantooruren kunt u vragen naar het Weekend-, Avond- of Nachthoofd. Bel bij medische spoed altijd 112. Voor andere vragen verzoeken wij u te wachten tot de volgende werkdag.
Centrum Patiënteninformatie
Wilt u meer informatie omdat u of een naaste te maken heeft met kanker? Onze medewerkers denken graag met u mee. U kunt bellen of zonder afspraak binnenlopen.
Centrum voor Kwaliteit van Leven
Heeft u behoefte aan professionele steun tijdens en na uw behandeling? Dan kunt u een afspraak maken bij ons centrum via uw behandelaar.
Route & adres
U vindt meer praktische informatie over uw bezoek, de route & parkeren, onze bezoektijden en voorzieningen en diensten op onze website.