Cisplatin en paclitaxel (Taxol) intraperitoneaal en intraveneus

Behandeling met chemotherapie via de buikholte (intraperitoneaal) en via een bloedvat (intraveneus)

Deze schriftelijke brochure geeft u informatie over de intraveneuze en intra-peritoneale behandeling met chemotherapie. Deze informatie dient niet als vervanging van de mondelinge informatie die u is gegeven maar als aanvulling/ ondersteuning van hetgeen de arts en verpleegkundige met u hebben besproken.

U ben recent of wordt binnenkort geopereerd aan kanker van de eierstokken of eileiders (ovariumcarcinoom of tubacarcinoom). Uw arts heeft met u besproken dat er een aanvullende behandeling met chemotherapie noodzakelijk is. Deze behandeling zal bestaan uit twee verschillende soorten chemotherapie die via een bloedvat en via de buikholte zal worden gegeven.

Chemotherapie

Chemotherapie zijn medicijnen om de groei van de kankercellen te remmen en/of kankercellen te doden. In deze behandeling wordt chemotherapie zowel intraveneus als intraperitoneaal toegediend.

Intraveneus is toediening van de chemotherapie via een infuusnaald, die geplaatst is in een bloedvat van uw arm. Via de bloedsomloop verspreiden de chemotherapie zich door het hele lichaam.

Intraperitoneaal is toediening van chemotherapie direct in de buikholte. Het voordeel van het direct toedienen van chemotherapie in de buikholte is dat er direct behandeld wordt op de plaats waar eventuele tumorresten zich voornamelijk bevinden.

Port-a-cath

Een port-a-cath (afgekort als PAC) is een volledig implanteerbaar toedieningssysteem dat onder de huid wordt geplaatst, meestal op een onopvallende plaats op een van de ribben (zie figuur 2). De PAC wordt meestal tijdens de operatie in de vrije buikholte geplaatst, of soms op een later moment via een aparte kijkoperatie. Voor uitgebreide informatie over de PAC zie pagina 3.

Het verloop van de behandeling

Uw behandeling start ongeveer drie á vier weken na de operatie. Indien de PAC hierbij nog niet is ingebracht zal dat eerst moeten plaatsvinden, zie hier boven. De behandeling vindt plaats in het ziekenhuis op de 4e etage. U zal in totaal zes kuren krijgen. Een kuur bestaat uit twee delen, waarvoor u beide keren opgenomen wordt in het ziekenhuis te weten dag 1 en dag 8. U wordt drie dagen opgenomen. Verdere uitleg wordt gegeven onder het kopje: de toediening.

De chemotherapie middelen die toegediend worden, zijn:

De volgende kuur start drie weken na dag 1.

De toediening

• Voor de start van iedere kuur komt u voor een poliklinische controle bij uw arts of verpleegkundig specialist. U laat vooraf bloed afnemen zodat gecontroleerd kan worden of uw lichaam voldoende hersteld is van de voorgaande kuur.
• Aansluitend aan deze poliklinische controle gaat u naar de 4e etage waar het (her)opnamegesprek plaatsvindt. Deze avond start u met voorspoelen via een infuus.
• De volgende dag, op “dag 1” van de kuur starten we vanaf 9.00 uur met de behandeling met paclitaxel.
• Daarna wordt de cisplatin via de katheter in de buikholte toegediend, het eerste uur na het inlopen van de cytostatica wisselt u ieder kwartier van zijligging om de vloeistof zoveel mogelijk te verdelen.
• De vloeistof in de buikholte wordt via een speciaal apparaat voorverwarmd.
• Nadat de cisplatin is ingelopen volgt nog het naspoelen van infuusvloeistof en toediening van medicijnen via het infuus, ter bescherming van uw nieren. Dit duurt minimaal15 uur waardoor u op “dag 2” in de loop van de dag met ontslag kan gaan.
• Op dag 8 komt u voor een dagopname ook weer naar de 4e etage in het ziekenhuis, vooraf laat u bloed afnemen op het laboratorium. Als deze uitslagen goed zijn geven wij de paclitaxel via de PAC in de buikholte, het eerste uur na het inlopen van de cytostatica wisselt u ieder kwartier van zijligging om de vloeistof zoveel mogelijk te verdelen. Tevens wordt een infuus ingebracht voor de toediening van extra medicatie.
• Ongeveer twee uur na het inlopen van de chemotherapie kunt u naar huis.

Specifieke maatregelen cisplatin

• Vóór- en naspoelen via het infuus met fysiologisch zout en andere mineralen zijn noodzakelijk om de nadelige invloed van de cisplatin op uw nieren te voorkomen.
• Om te controleren of u niet te veel vocht vasthoudt, wordt u drie keer per dag gewogen. Het vocht dat in uw buik is ingelopen wordt daarin verrekend.
• Op de dagen na de cisplatin toediening is het belangrijk dat u goed blijft drinken, tenminste 2 liter per dag.
• Wij adviseren u vanaf 24 uur voor de toediening van cisplatin tot 24 uur na de cisplatin toediening geen visoliesupplementen of producten die verrijkt zijn met omega-3-vetzuren te gebruiken. Deze producten zorgen voor en hoog gehalte aan bepaalde vetzuren in uw bloed die ervoor kunnen zorgen dat de chemotherapie minder werkzaam is.

Het volledige voedingsadvies is te lezen op de website van Voeding en Kanker info; www.voedingenkankerinfo.nl Gebruik de zoekterm vette vis om de informatie te vinden.

Specifieke maatregelen paclitaxel

• Paclitaxel kan een allergische reactie veroorzaken.
• Op de afdeling krijgt u vlak voor de toediening van de paclitaxel via het infuus nog enkele medicijnen toegediend om deze allergische reactie te voorkomen/beperken.
• Tijdens de toediening van de paclitaxel wordt uit veiligheid uw bloeddruk en hartslag regelmatig gecontroleerd.

De PAC voor intraperitoneale behandeling

Voor de intraperitoneale toediening wordt een volledig implanteerbaar toedieningssysteem gebruikt. Deze volledig implanteerbare systemen kunnen door diverse bedrijven worden geleverd. In het Antoni van Leeuwenhoek gebruiken we de zogenaamde PAC van de firma Bard. Deze systemen zijn geschikt voor de toediening van medicijnen of andere vloeistoffen in de buikholte.

Wat is een PAC

De PAC wordt “volledig implanteerbaar toedieningssysteem” genoemd omdat het systeem volledig onder de huid geplaatst wordt, meestal op een geschikte, maar onopvallende plaats op een van de ribben.

Hoe ziet een PAC eruit

De PAC bestaat uit twee belangrijke onderdelen (zie figuur1):

• Het reservoir, een kleine injectiekamer - gemaakt van titanium afgesloten door een zelfsluitend siliconen membraan
• De dunne flexibele katheter

Figuur 1

Het plaatsen van de PAC

De port-a-cath wordt meestal geplaatst tijdens de operatie maar kan ook naderhand tijdens een aparte kijkoperatie worden geplaatst. In dat laatste geval wordt u één dag opgenomen.

Inbrengen van een PAC

Het inbrengen van de PAC duurt ongeveer 30 tot 60 minuten.

Figuur 2. Bron: Memorial Sloan Kettering Cancer Center NY

De procedure

De PAC wordt op de operatiekamer onder narcose ingebracht. Er zijn twee kleine sneetjes (incisies) nodig om het systeem in te brengen. Eén voor het plaatsen van de injectiekamer onder de huid en één voor het aanbrengen van de katheter in de buikholte (zie figuur 2). Het ene uiteinde van de katheter wordt in de buikholte geplaatst, het andere eind van de katheter zit aangesloten op de injectiekamer. De plaats van de injectiekamer wordt in overleg met u bepaald, meestal op een van de onderste ribben. Wij adviseren u aan de arts die de PAC gaat plaatsen te melden, of u gewend bent op een bepaalde zijde te slapen. De arts kan indien dat mogelijk is, de PAC aan de andere kant plaatsen.

Gebruik van de PAC

Alle onderdelen van de PAC worden volledig onder de huid geplaatst. Om toegang tot het systeem te verkrijgen wordt met een speciale naald door de huid geprikt (zie figuur 3). Aangezien de naald door de huid geprikt wordt, zult u een prik voelen. De naald wordt geprikt tot op de bodem van het reservoir.

Figuur 3

Toediening van medicatie via het systeem

De medicijnen gaan als vloeistof via de naald in het reservoir, door de katheter en komen dan direct in de buikholte. De naald moet op z’n plaats blijven totdat de medicijnen volledig zijn toegediend. Daarna wordt het systeem doorgespoeld en de naald verwijderd.

Bron: Memorial Sloan Kettering Cancer Center NY

De aanprikplaats

Tussen de injecties of infusies door is, onder de meeste omstandigheden, het wassen van de plaats waar het systeem onder de huid ligt gewoon mogelijk. Een verband of gaasje is meestal niet nodig. Het is verstandig de aanprikplaats regelmatig te inspecteren. Mocht het lijken of het systeem is verschoven, of mocht u blauwe plekken, zwellingen, roodheid of irritatie waarnemen, of koorts krijgen, waarschuw dan uw behandelend arts of verpleegkundig specialist.

Mogelijke complicaties

• Er kan een infectie optreden van de katheter. Dit kan klachten geven zoals koorts, buikpijn, roodheid, pijn en/of zwelling op de plaats waar de PAC is ingebracht.
• Er wordt meestal geprobeerd de infectie te behandelen met antibiotica. Als dit niet kan, zal het systeem verwijderd moeten worden. Waarschuw altijd uw behandelend arts wanneer u koorts krijgt of zwelling, roodheid of pijn waarneemt.

Een aantal veel gestelde vragen

• Wie mogen er in de PAC prikken?
• Een arts en speciaal daartoe opgeleide verpleegkundigen
• Wat blijft er zichtbaar na de operatie?
• Een klein litteken en een bobbeltje op de plaats waar het reservoir is ingebracht
• Kan ik ermee door het poortje op de luchthaven?
• Ja
• Wat gebeurt er met het systeem als het niet meer nodig is?
• Dan wordt het PAC systeem verwijderd.

Implantatiebewijs

Voordat u het ziekenhuis verlaat ontvangt u een implantatiebewijs. Draag dit kaartje altijd bij u bij een bezoek aan uw arts of aan het ziekenhuis, zodat u de informatie over uw

PAC direct bij de hand heeft.

2. Bijwerkingen

De bijwerkingen die het meest bij deze kuur voorkomen zullen nader worden toegelicht en voorzien van adviezen. Allereerst moet worden benadrukt dat de genoemde bijwerkingen kunnen maar niet hoeven voorkomen. De meeste bijwerkingen zijn van tijdelijke aard. Sommige mensen hebben veel last van bijwerkingen, anderen vrijwel niet. De mate waarin bijwerkingen optreden heeft niet te maken met het resultaat van de behandeling. De genoemde adviezen zijn slechts richtlijnen en geen pasklare oplossingen.

• Misselijkheid en braken;
• Onprettige smaak tijdens toediening;
• Smaakverandering;
• Invloed op de werking van het beenmerg;
• Irritatie en/ of ontsteking van het mondslijmvlies;
• Haaruitval;
• Vermoeidheid/ verminderde energie;
• Invloed op de seksualiteit;
• Gewricht- en spierpijn;
• Plaatselijke irritatie van het bloedvat;
• Invloed op de nieren;
• Diarree;
• Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen;
• Oorsuizen en/ of verminderd gehoor;
• Opgejaagd gevoel door de dexamethason;
• Allergische reactie op cisplatin of op paclitaxel;
• Buikpijn en krampen na toediening van chemotherapie in de buikholte.

Opmerkingen en adviezen m.b.t. de bijwerkingen

• Geven de bijwerkingen aan
• Geven de adviezen aan

1. Misselijkheid en braken

• Door o.a irritatie van het maagslijmvlies ontstaat misselijkheid en braken
• Door de cisplatin kunt u last hebben van ‘late misselijkheid’ (optredend vanaf drie dagen na de kuur)
• Op de dag van de kuur en de dagen erna krijgt u medicijnen tegen misselijkheid en braken.
• Neem ook thuis de medicijnen tegen de misselijkheid en het braken in volgens afspraak.
• Probeer zelf uit waar u wel tegen kunt en waar niet. Dit kan voor iedereen anders zijn.
• Gebruik regelmatig lichte kleine maaltijden. Een lege maag kan namelijk ook een misselijk gevoel geven.
• Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent, zelfs 's nachts als u wakker bent.
• Forceer uzelf niet tot eten, maar haal de "schade" tussen de kuren in.
• Bepaalde geuren kunnen misselijkheid verergeren.
• Zorg voor een frisse kamer en frisse lucht.
• Probeer in elk geval per dag 1,5 a 2 liter vocht te drinken.
• Wanneer dit niet lukt moet u de dokter waarschuwen
• Vraag zonodig advies van een diëtist.

Voedingsadviezen vanuit ervaringen van patiënten:

• Laat de maag langzaam wennen aan vaster voedsel.
• Niet met een lege maag opstaan of naar bed gaan.
• Warme gerechten kunnen tegenstaan. Een alternatief is bijv. een koude maaltijdsalade. Deze smaakt vaak beter en is even "gezond".
• Gebruik koude koolzuurhoudende dranken, met name Cola of Ginger-ale.
• Drink koffie en thee liever met melk.

2. Onprettige smaak tijdens toediening

• Tijdens de toediening van cytostatica zoals cisplatin kan een metaalachtige smaak ontstaan.
• Het zuigen op een pepermuntje of zuurtje kan soms helpen
• Vraag de verpleegkundige of het infuus langzamer mag lopen.

3. Smaakverandering

• Smaakverandering kan leiden tot verminderde eetlust.
• Hier is weinig tegen te doen. Probeer veel verschillende producten uit.
• Als u weinig proeft, is het extra belangrijk dat het eten er aantrekkelijk uitziet.
• Uw smaak komt na het stoppen van de chemotherapie weer terug.

4. Invloed op de werking van het beenmerg

• Verminderd aantal witte bloedlichaampjes (leukocyten) geeft verhoogde kans op infecties.
• Verminderd aantal bloedplaatjes (trombocyten) geeft verhoogde kans op blauwe plekken, een bloedneus en bloedend tandvlees.
• Verminderd aantal rode bloedlichaampjes(erytrocyten) geeft kans op bloedarmoede. Deze remming van aanmaak van bloedlichaampjes door het beenmerg is tijdelijk van aard.
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken of het regelmatig voorkomen
• van een moeilijk te stelpen bloedneus, bij koorts hoger dan 38,5 graden Celsius of snel duizelig worden (sterretjes zien) moet u uw arts of de dienstdoende arts in het ziekenhuis waarschuwen.
• In het algemeen heeft het gebruik van extra vitaminen en/of ijzertabletten geen invloed op herstel van het beenmerg

5. Irritatie en/of ontsteking van het mondslijmvlies

• U kunt hierdoor een erge droge mond hebben of juist een overmatige speekselproductie.
• U kunt hierdoor last hebben van taai slijm in uw mond.
• U kunt hierdoor last krijgen van wondjes in uw mond.
• Goede mondhygiëne is belangrijk bij het voorkomen en behandelen van irritatie
• en/of ontsteking van het mondslijmvlies.
• Poets regelmatig uw gebit met een zachte tandenborstel.
• Spoel uw mond vier tot zes maal per dag met zout water (1 theelepel op 250 cc water).
• Vet regelmatig uw lippen in, dan ontstaan er minder snel kloofjes.
• Gebruik bij een droge mond een zuurtje of kauwgom.
• Meld bij een bezoek aan de tandarts dat u met cytostatica wordt behandeld.
• Overleg bij koortsuitslag op uw lip met uw huisarts. Voorkom uitbreiding.
• Bij een pijnlijke mond met wit beslag, dit kan een schimmelinfectie zijn, moet
• u uw arts waarschuwen.
• Een waterijsje is prettig bij een droge of pijnlijke mond.
• De informatiefolder mondverzorging wordt uitgereikt.

6. Haaruitval door de paclitaxel (Taxol)

• Haaruitval begint na ± drie á zes weken. Dit kan gepaard gaan met een gevoelige hoofdhuid.
• Behalve het hoofdhaar kan overige lichaamsbeharing ook uitvallen.
• U kunt overwegen een pruik aan te schaffen. Bij uw behandelend arts kunt u dan een machtiging voor vergoeding krijgen en een adressenlijst van goede kappers/pruikenmaker die pruiken verzorgen.
• Het is aan te raden voordat de haaruitval begint naar desbetreffende kapper/pruikenmaker te gaan zodat hij/zij uw eigen model van haar kan zien.
• De verpleegkundige kan u de informatiefolder geven haaruitval bij chemotherapie

7. Vermoeidheid/ verminderde energie

• U zult merken dat u tijdens deze behandeling minder energie heeft, sneller vermoeid raakt en emotioneel kunt zijn.
• Houd hier rekening mee in uw dagelijks leven; probeer wel dagelijks wat aan lichaamsbeweging te doen maar neem ook tijd om te rusten.

8. Invloed op de seksualiteit

• Ook tijdens een cytostaticakuur blijft geslachtsgemeenschap mogelijk. Als gevolg van de bijwerkingen kunt u echter minder of geen zin hebben in vrijen of geslachtsgemeenschap.
• Door de irritatie van het slijmvlies van de vagina kan geslachtsgemeenschap een branderig gevoel geven of pijnlijk zijn.
• Het gebruik van een glijmiddel kan een oplossing zijn.
• Tijdens een behandeling met chemotherapie is een goede vorm van anticonceptie noodzakelijk. (indien van toepassing)bespreek dit met uw arts

9. Gewrichts- en spierpijn

• Er kan ook spierzwakte optreden.
• Deze klachten kunnen enkele dagen na de behandeling optreden.
• Deze klachten worden meestal behandeld met een pijnstiller neem contact op met uw arts om de pijnmedicatie te bespreken.

10. Plaatselijke irritatie van het bloedvat

• Zwelling, roodheid en pijn op de plaats van de infusie.
• Deze klachten verdwijnen binnen een week tot tien dagen.

11. Invloed op de nieren

• Zie ook specifieke maatregelen.
• Het is belangrijk thuis voldoende te drinken.
• Drink daarom 1,5 tot 2 liter per dag. Hieronder wordt ook verstaan yoghurt, vla, ijs, soep, etc.
• Neem contact op met de arts als u niet voldoende kunt drinken.
• Eén of twee glazen bier of wijn kan geen kwaad.

12. Tintelingen en doof gevoel in vingertoppen en tenen

• Melden bij een volgend ziekenhuisbezoek.

13. Oorsuizen en/ of verminderd gehoor

• Het verminderen van het gehoor begint met de hoge tonen.

Deze klacht moet u onmiddellijk melden bij een volgend ziekenhuisbezoek!

14. Opgejaagd gevoel door de dexamethason

• Dit kan zich uiten in opvliegers.
• U kan ook rusteloze benen (restless legs) krijgen.

15. Allergische reactie na cisplatin of paclitaxel (Taxol)

• Komt zelden voor omdat alle patiënten voor de toediening medicijnen krijgen om een allergische reactie te voorkomen
• Wanneer dit optreedt is dit meestal vrij snel na de start van de toediening of direct aansluitend op de kuur.
• Klachten kunnen zijn: jeuk, huiduitslag, kortademigheid, lage bloeddruk, warm gevoel, koorts. Wanneer dit optreedt zal met uw arts besproken worden op welke wijze de behandeling voortgezet kan worden.

16. Buikpijn/krampen na intraperitoneale chemotherapie

• Pijn tijdens of kort na het inlopen van intraperitoneale chemotherapie kan voorkomen. Vaak helpt het om de chemotherapie wat langzamer in te laten lopen. Voor deze klachten kan paracetamol worden ingenomen.
• Soms is er sprake van heviger pijn, die ook lang na de toediening aanhoudt. Dit kan reden zijn om opnieuw contact met het ziekenhuis op te nemen, zeker als dit met koorts gepaard gaat. Er zou dan sprake kunnen zijn van een infectie van de buikholte.
• Hiervoor is behandeling met antibiotica noodzakelijk, en zal de PAC meestal verwijderd moeten worden.
• In zeldzame gevallen is acuut optredende, heftige buikpijn ten gevolge van een darmperforatie beschreven. Hiervoor is vrijwel altijd een operatie noodzakelijk.

3.Veilig omgaan met cytostatica

Cytostatica kunnen schade toebrengen aan de gezondheid van personen, vooral als deze regelmatig en langdurig ermee in aanraking komen, zoals artsen en verpleegkundigen. Zij zullen u tijdens de opname informeren over de beschermende maatregelen die zij treffen. Voor u betekent de behandeling met cytostatica dat de voordelen hiervan groter zijn dan de nadelen. Voor uw huisgenoten is het verstandig om niet onnodig in aanraking te komen met resten cytostatica via uw uitscheidingsproducten. Zorgvuldig omgaan met cytostatica en uitscheidingsproducten is belangrijk. Zowel in het ziekenhuis als thuis, zowel voor de hulpverlener als voor u en de mensen in uw omgeving. Nadere uitleg over de beschermende maatregelen die u kunt treffen, krijgt u van de verpleegkundige en u krijgt een folder uitgereikt, zodat u de informatie nog eens rustig na kunt lezen.

Wanneer waarschuwen:

In principe neemt u contact op met uw specialist of dienstdoende arts:

• Bij aanhoudende misselijkheid en/of braken ondanks het gebruik van medicijnen hiertegen.
• Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken.
• Bij het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus.
• Bij koorts hoger 38,5 ° Celsius.
• Bij andere bijwerkingen en/of problemen waar u zich zorgen over maakt.

4.Waar kunt u met uw vragen terecht?

Hebt u naar aanleiding van deze informatie nog vragen, blijf daar dan niet mee lopen. U kunt hiermee terecht bij:

• Uw behandelend arts of verpleegkundig specialist
• Huisarts
• De verpleegkundige op de afdeling
• Het Centrum Patiënteninformatie in het Antoni van Leeuwenhoek