Kaliumverrijkt dieet

U heeft van uw arts gehoord dat u een kaliumverrijkt dieet moet volgen. In deze brochure leest u wat kalium is, in welke voedingsmiddelen dit zit en hoe het kaliumverrijkt dieet er uit ziet.

Kalium is een mineraal dat in veel voedingsmiddelen voorkomt. In het lichaam komt kalium voornamelijk voor in de spiercellen. Kalium heeft een belangrijke functie bij de geleiding van zenuwprikkels, onder andere in de spieren. Ook speelt kalium een rol bij de regulering van de waterhuishouding van het lichaam. We spreken van een te laag kaliumgehalte als dit in het bloed onder de 3,4 mmol/l is.

Ontstaan van een kaliumtekort

Een kaliumtekort kan ontstaan door het verlies van kalium via de urine en bij het gebruik van sommige plasmedicatie (diuretica). Ook kan kalium verloren gaan via het maag-darmkanaal, bij veelvuldig braken, chronische diarree bij darmstoornissen of bij veelvuldig gebruik van laxeermiddelen.

De gevolgen van een kaliumtekort

Bij een kaliumtekort, ook wel een hypokalemie genoemd, raken hart- en spierfuncties ernstig verstoord. Er kunnen hartritmestoornissen optreden of een gestoorde spiercontractie.

Benodigde hoeveelheid kalium per dag

Voor kalium heeft de Gezondheidsraad geen aanbevelingen opgesteld. De behoefte hangt samen met de vochtbalans van het lichaam en de eventuele verliezen. In Nederland krijgt een volwassen vrouw via het voedsel gemiddeld 3000 tot 3500 mg kalium per dag binnen en een volwassen man ongeveer 4000 mg.

Passende voedingsmiddelen in een kaliumrijk dieet

Kalium komt bijna in alle voedingsmiddelen voor. In een kaliumverrijkt dieet passen de hieronder genoemde bronnen van kalium.

Groenten

Groenten bevatten veel kalium. Groenten die met name veel kalium bevatten zijn: spinazie, postelein, andijvie, tomaten, peulvruchten (kapucijners, bruine bonen, linzen, witte bonen). Eet vaker rauwe groenten, zoals: ijsbergsla, knolselderij en bleekselderij. Kalium is oplosbaar in water. Daarom is het kaliumgehalte van rauwe groenten hoger dan van gekookte groenten. Het kookvocht kunt u dus goed gebruiken voor het maken van een kaliumrijk sausje.

(Gedroogde) vruchten en vruchtensappen

Fruit bevat ook veel kalium. Denk hierbij vooral aan banaan, kiwi, meloen, rode bessen. Een andere kaliumrijke bron is gedroogd fruit zoals gedroogde abrikozen, appeltjes, banaan, vijgen, krenten/rozijnen of tuttifrutti. Fruit kunt u ook vervangen door vruchtensap, bijvoorbeeld sinaasappelsap, appelsap, tweedrank, tomatensap, druivensap, sinaasappelsap of appelsap. Tomatensap en banaan bevatten het hoogste kaliumgehalte.

Aardappelen

Aardappelen leveren een belangrijke bijdrage aan het kaliumgehalte. De aardappelen bereiden door poffen, bakken, koken in de magnetron, snelkookpan of stoompan heeft de voorkeur. Hierbij wordt minder water gebruikt en de bereidingstijd is korter waardoor meer kalium in de voeding blijft. Aardappelen die met veel water gekookt zijn, bevatten het minste kalium. De reden hiervan is dat kalium oplost in water.

Melk en melkproducten

Voorbeelden van melkproducten zijn melk en chocolademelk, karnemelk, yoghurt, kwark, vla, rijste- of havermoutpap en pudding.

Volkoren graanproducten

Voedingsmiddelen die rijk zijn aan vezels hebben over het algemeen een hoger kaliumgehalte. Voorbeelden hiervan zijn: volkoren- en bruinbrood, bruine rijst, volkoren ontbijtgranen en deegwaren, ontbijtgranen met gedroogde vruchten en muesli.

Diversen zoals: chips, noten/pinda’s, stroop, cacao, koffie

Voedingsmiddelen die ook veel kalium bevatten zijn: koffie (ook cafeïnevrije koffie), chips, noten, pinda’s, pindakaas, stroop, chocoladerepen en sojameel. In de bijlage vindt u de top 21 van kaliumrijke voedingsmiddelen.

In natriumarme ("zoutarme") producten, bijvoorbeeld natriumarme dieetzout en natriumarme ketjap, wordt het natriumzout vaak vervangen door kaliumzouten. Deze producten bevatten dus meer kalium. Het smaakt wat bitterder dan keukenzout. Als u een slechte nierfunctie heeft of plaspillen of ontstekingsremmers gebruikt, moet u met uw arts of diëtist overleggen of u kaliumzout mag gebruiken.

Belangrijke aandachtspunten

Een kaliumverrijkt dieet wordt altijd op medische indicatie voorgeschreven. Het is niet wenselijk om op eigen initiatief zonder medische noodzaak te starten met dit kaliumverrijkt voedingsadvies.

Voedingsmiddelen die de opname van kalium beïnvloeden zijn drop en zoethoutthee. Deze verlagen het kaliumgehalte.

Meer informatie:

Meer informatie over kalium kunt u krijgen bij:

• Het Voedingscentrum, www.voedingscentrum.nl;
• Het Vitamine Informatie Bureau, www.vitamine-info.nl
• Meer informatie over feiten en fabels over voeding en kanker,
  www.voedingenkankerinfo.nl.

Podcast

De diëtisten van het Antoni van Leeuwenhoek hebben een eigen

podcast waar verschillende onderwerpen over voeding bij kanker

besproken worden. Kanker… wat eet je dan? is te vinden op alle

bekende podcastkanalen zoals bijvoorbeeld Spotify

Bijlage:

Top 21 Kaliumrijke voedingsmiddelen

(*) Deze voedingsmiddelen zijn tevens eiwitrijk!

Kaliumarme voedingsmiddelen en hun kaliumrijke alternatief: