Verzorging tracheostoma en stemprothese

In dit document vindt u de beschrijving (stapsgewijs) over de handeling verzorging tracheostoma en stemprothese. De verpleegkundige zal u begeleiden bij het aanleren van deze handeling, zodat u het zelfstandig kunt uitvoeren.

Deze beschrijving kunt u gebruiken om het zelf na te lezen. U kunt het ook anderen (partner, verpleegkundige thuiszorg) ter informatie laten lezen.

De handeling, stapsgewijs:

• Verzorg het stoma 3 - 4 maal per dag.
• Verwijder de filter uit de stomapleister of verwijder de gehele pleister als u deze wilt vervangen.
• Verwijder de pleister voorzichtig om huidbeschadiging te voorkomen.
• Wrijf eerst met het removerdoekje over de pleister heen, laat het 30 seconden intrekken.
• Trek het lipje van de pleister een stukje omhoog. Leg een removerdoekje tussen de huid en de pleister aan, en laat het doekje de pleister losweken. Gebruik steeds een ander gedeelte van het doekje, totdat de pleister geheel loskomt.
• Maak de stoma vrij van sputum door dit zelf op te hoesten, waarbij u het sputum met een gaasje of papieren zakdoekje kan opvangen en wegvegen.
• Verwijder korstjes in de stoma en rondom de stemprothese met een kniegebogen pincet.
• Reinig de huid rondom de stoma met water en gaas. Dep de huid na met een droog gaas.
• Vet de stomarand dun in met zoete olie, u kunt hiervoor wattenstokjes gebruiken. Maar het is eenvoudiger om een klein gaasje om uw vingertop te winden, zoete olie op het gaasje te nemen en hiermee de stoma en huid in te vetten.
• Reinig de stemprothese 2 maal daags met het speciale borsteltje. Breng het borsteltje in de stemprothese en draai een keer rond, waardoor de prothese weer doorgankelijk wordt.
• Maak de filterdop schoon met een gaasje en beoordeel of u deze nog een keer kunt gebruiken. Een filter is goed te hergebruiken.
• Neem een nieuwe filter, als deze te erg vervuild is waardoor de filterende functie niet meer werkt. Neem minstens 1 maal daags een schone filter.
• Breng een nieuw stomapleister aan, als u deze verwijderd heeft.
• Wrijf voor het aanbrengen van de pleister de huid in met het skin barrier doekje, en laat het 30 seconden drogen. Hierdoor ontstaat een beschermlaagje op uw huid; het beschermt tegen verweking door slijm en zorgt voor een betere hechting van de pleister.
• Houd de pleister even tussen de handen, zodat deze iets soepel en warm wordt. Hierdoor zal de pleister makkelijker hechten.
• Verwijder het papier van de pleister. Zorg dat het lipje van de pleister naar beneden gericht is bij het aanbrengen.
• Trek de huid rondom de stoma strak en breng als 1ste de ring van de pleister aan op de juiste plaats: de stoma moet door de ring heen zichtbaar en goed open zijn.
• Plooi daarna de pleisterrand eerst in diepe huidplooien, daarna over de vlakke huid.
• Masseer de pleisterrand goed vast, door de warmte zal deze beter hechten.
• Probeer de eerste 30 minuten druk op de pleister te vermijden: praten/ hoesten. De pleister kan zich dan beter hechten.

Aanwijzingen en tips:

• Werk hygiënisch, was de handen voor en na het verzorgen van de stoma.
• Gebruik een grote spiegel, het liefst in de badkamer. Een handspiegel is niet het meest makkelijk omdat u dan niet beide handen vrij heeft om de handelingen uit te voeren.
• Zorg voorgoed licht boven de spiegel, een kleine schijnwerper is ook erg handig.
• Douchen kunt u met behulp van een douchepijpje. Om een keer te ervaren hoe dit gaat zou het goed zijn in het ziekenhuis alvast een keer te douchen.
• Het is aan te raden na enkele weken niet meer met zoete olie te werken, maar alleen water te gebruiken. Zoete olie wordt gebruikt om korstjes zacht te maken en makkelijker te kunnen verwijderen. Maar zoete olie kan na lang gebruik, bacteriën bevatten, die schadelijk kunnen zijn voor het tracheostoma.

Informatie over materiaal en hulpmiddelen:

De verzorgingsproducten voor thuis kunt u bestellen via het facilitair bedrijf. Het 1ste pakket verzorgingsproducten krijgt u voor ontslag uit het ziekenhuis. Bij uw ziektekostenverzekering is een machtiging aangevraagd voor de vergoeding van deze producten.

De stomapleister met filter geeft bescherming aan de longen en luchtpijp. De werking van de neus/keel evenals het zuiveren en bevochtigen van de inademingslucht wordt door het filter nagebootst. De stomapleisters zijn er in ronde- en ovale vorm.

Ovale pleisters hebben de grootste plakrand en zorgen voor de beste hechting. Bij een vlak stoma of een gevoelige huid kan de ronde pleister ook goed voldoen.

De stomapleisters zijn er in vier soorten, er is verschil in kwaliteit en toepassingsmogelijkheid.

• Provox Life Sensitive is bedoeld voor de gevoelige of nog niet geheel genezen huid, bijvoorbeeld na een operatie en/of bestraling. Deze pleister absorbeert vocht, is milder voor de huid en hoeft minder vaak verschoond te worden. Gemiddelde gebruiksduur is 2 dagen.
• Provox Life Standard is zacht en flexibel en heeft een betere hechting als de Sensitive pleister. Gemiddelde gebruiksduur is 2 dagen.
• Provox Life Stability is door zijn ontwerp geschikt voor een diepliggend stoma. Deze pleister heeft een sterke hechting en blijft langer zitten dan andere pleisters. De Provox Life Stability is geschikt voor het spreken met een handenvrije spreekklep.
• Provox Life Night is een pleister die uw huid helpt herstellen terwijl u slaapt. Pleister is zacht voor de huid en heeft een verkoelende werking. Gebruiksduur is 12 uur.

Het filter is een warmte- en vochtwisselaar die inademingslucht warmt en bevochtigt. Het zorgt tevens voor een betere ademhalingsweerstand. Er zijn vijf soorten filters:

• Home HME-filter, die u overdag bij normale inspanning zo veel mogelijk draagt. Deze HME zorgt voor een goede bevochtiging, veel ademcomfort en een goede luchtweerstand voor uw longen.
• Go HME filter kunt u gebruiken, als u op pad gaat of u lichamelijker zwaarder inspant en behoefte heeft aan een lagere luchtweerstand, bv bij vrijen. De filter heeft een lager profiel en valt hierdoor minder op.
• Energy HME filter gebruikt u tijdens het sporten.
• Night HME filter is bedoeld voor de nacht. De filter helpt het hoesten verminderen en zorgt daardoor voor een betere nachtrust. Daarnaast is de filter zacht, wat zorgt voor meer comfort.
• Protect HME filter kunt u gebruiken op plaatsen waar veel stof en pollen in de lucht hangen.

De stemprothese is het kleine siliconen-rubber knopje, dat tijdens de operatie tussen de luchtpijp en slokdarm geplaatst is. De stemprothese kan vervuild raken door slijm of korstjes rondom of erin. Als de stemprothese verstopt is, kunt u niet spreken. De stemprothese behoort minimaal 2 maal daags schoongemaakt te worden m.b.v. het speciale stemprothese-borsteltje.

Het borsteltje heeft een levensduur van enkele weken, u kunt deze vervangen als de haartjes helemaal plat zijn of niet meer goed schoon te maken zijn. Het borsteltje kan na gebruik met kraanwater schoongespoeld worden, daarna even drogen en droog bewaren.

Een douchepijpje is een hulpmiddel voor tijdens het douchen. Het douchepijpje kan in een stomapleister vastgezet worden en voorkomt dat er tijdens het douchen veel water de stoma/luchtpijp in loopt. Het is niet ‘waterdicht’, u kunt daarom niet heel lang douchen.

Een canule of larytube is een luchtpijpje, meestal van siliconen rubber. Een canule kan ingebracht worden in de stoma en wordt in specifieke situaties gebruikt. Meestal is het doel de stoma open te houden of, als de stoma te klein wordt, deze weer iets op te rekken.

Een plugje voor de stemprothese is een hulpmiddel, dat ingebracht kan worden in de stemprothese d.m.v. de achterkant van een borsteltje. Als er lekkage van vloeistof door de stemprothese is (zgn. lekkende stemprothese), kan de prothese tijdens het drinken afgedopt worden met een plugje, waardoor het wel mogelijk is te drinken.

Een lekkende stemprothese moet vervangen worden voor een nieuwe. Maak hiervoor telefonisch een afspraak via de polikliniek hoofd-halsoncologie of afdeling hoofd-hals oncologie (tijdens weekend). Gebruik het plugje als hulpmiddel tijdens het drinken, totdat de stemprothese gewisseld is.

Adressen voor meer informatie:

Antoni van Leeuwenhoek

Werkgroep hoofd-halsoncologie

Plesmanlaan 121, 1066 CX Amsterdam

www.avl.nl

www.hoofdhalskanker.info

Patiëntenvereniging Hoofd-Hals (PVHH)

Postbus 13, 3500 AA Utrecht

Telefoon: 030-2367420

Internet: www.pvhh.nl

Folder: Spreken zonder stembanden.

www.kanker.nl

www.kwf.nl Telefoon: 0800-0226622

Brochure: Strottenhoofdkanker

App (gratis) via App store en Google Play: www.tracheostoma.nl

Is ontwikkeld door een gelaryngectomeerde i.s.m. PVHH en Nederlandse werkgroep hoofd-halstumoren.

Daarnaast is er een rubriek “Voor jou verzameld”: een soort bibliotheek van bestaande boeken en informatie waar je wat aan kunt hebben. https://alsetenevenmoeilijkis.nl/voor-jou-verzameld/

Boek van Carrie van den Akker, genaamd 'Sterk' met allemaal recepten met drinkvoeding. Het is via bol.com te bestellen.