*

Nivolumab bij uitgezaaide borstkanker

U heeft van uw arts vernomen dat u in aanmerking komt voor de behandeling met nivolumab. Nivolumab is nog niet geregistreerd als behandeling voor borstkanker en kan dus bij borstkanker alleen in studieverband gegeven worden. Nivolumab is wel standaard behandeling bij patiënten met uitgezaaid melanoom, longkanker en nierkanker. Nivolumab is een anti-kanker behandeling welke valt onder de doelgerichte- of immuuntherapie. U kunt meer informatie over het werkingsmechanisme vinden in de folder doelgerichte therapie, welke verkrijgbaar is in het voorlichtingscentrum in de centrale hal.

Hoe werkt nivolumab?

Antistoffen zijn eiwitten die uw afweer- of immuunsysteem maakt en gebruikt om bacteriën en virussen te vinden en te vernietigen. Antistoffen kunnen ook in het laboratorium worden gemaakt voor gebruik bij patiënten. Nivolumab is een antistof, die in het laboratorium is gemaakt, tegen het eiwit PD-1. Het PD-1 eiwit komt voor op cellen van uw afweersysteem. PD-1 zorgt ervoor dat uw afweersysteem niet reageert op uw eigen cellen, maar wel op virussen en bacteriën. Omdat de borstkankercellen uw eigen cellen zijn, reageert het afweersysteem (door onder andere PD-1) niet goed op de borstkanker en wordt borstkanker niet effectief aangevallen/opgeruimd door uw afweersysteem. Nivolumab als antistof tegen PD-1 kan ervoor zorgen dat uw immuunsysteem de kwaadaardige cellen wel kan herkennen, waardoor ook de afweer tegen de tumor mogelijk wordt versterkt. Zodat deze beschadigde cellen op een natuurlijk manier worden opgeruimd.

Voorafgaand aan de behandeling

Indien u lijdt aan een zogenoemde auto-immuun aandoening, zoals reuma, ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, leveraandoening, nieraandoening, schildklierziekte of een andere aandoening, dient u dit met uw arts te bespreken. Behandeling met nivolumab kan in deze situatie te risicovol zijn vanwege de kans op ernstige bijwerkingen. Als u en uw behandelend arts besluiten om deze behandeling te starten, dan zullen - naast het bespreken van de medische voorgeschiedenis en alle andere medicijnen die u gebruikt - eerst enkele onderzoeken worden uitgevoerd om vast te stellen of u ook lichamelijk deze behandeling kunt ondergaan. Voor deze onderzoeken kan het nodig zijn dat u verschillende keren moet terugkomen naar het ziekenhuis. De volgende onderzoeken kunnen worden uitgevoerd:

• Meten van uw bloeddruk, pols, lengte, temperatuur, gewicht;
• Uitvoeren van een lichamelijk onderzoek;
• Zwangerschapsonderzoek (voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd);
• CT- of MRI-scans
• Biopt van uw tumorcellen

Andere bezoeken in het kader van deze behandeling:

Nivolumab wordt een maal per twee weken, via een infuus in een ader toegediend. De toediening duurt 30 minuten per keer. Na kuur 1 blijft u vervolgens nog een uur in het ziekenhuis om te zien hoe het met u gaat en of er bijwerkingen optreden. Na kuur 2 volgt een ½ uur observatieperiode. Als alles goed gaat heeft u na de volgende toedieningen geen observatieperiode meer.

Op de dag van toediening en bij de vervolgbezoeken worden uw bloeddruk en pols gemeten. Men zal u vragen hoe u zich voelt en welke andere medicijnen u eventueel gebruikt. Bij bezoeken aan uw arts of verpleegkundig specialist zullen geregeld onderzoeken worden uitgevoerd, waaronder een lichamelijk onderzoek, bloedafname en een CT-scan.

Na ongeveer de eerste zes toedieningen van de behandeling zult u worden onderzocht om te zien of uw ziekte (de grootte van de tumor en het aantal uitzaaiingen) is verbeterd, hetzelfde is gebleven of is verslechterd. De reden waarom dit pas na zes toedieningen (oftewel drie maanden) gebeurt, is, omdat in tegenstelling tot chemotherapie, nivolumab geen direct effect op de kanker heeft, maar werkt via uw afweersysteem. Om een goede afweerreactie op gang te krijgen, is tijd nodig.

De behandeling gaat door zolang u er baat bij heeft en zolang de bijwerkingen acceptabel blijven. Indien u zelf overweegt te stoppen met de behandeling, adviseren we u contact op te nemen met uw arts.

Beleid anticonceptie

Het is niet bekend of nivolumab schade veroorzaakt bij ongeboren baby’s. Als de behandeling wordt gegeven aan een zwangere vrouw is het mogelijk dat hierdoor het ongeboren kind letsel wordt toegebracht. Zwangere vrouwen mogen daarom niet aan deze behandeling deelnemen. Vrouwen in de vruchtbare leeftijd zal worden gevraagd vóór deelname een zwangerschapsonderzoek te ondergaan. Deze vrouwen (en hun partner) moeten tijdens deze behandeling een doeltreffend anticonceptiemiddel gebruiken (dubbel anticonceptie). Indien van toepassing, moet u hiermee doorgaan tot zes maanden nadat u voor het laatst de behandeling met nivolumab hebt gekregen. Wanneer u toch zwanger wordt dient u uw arts onmiddellijk op de hoogte te brengen. De arts bespreekt dan de mogelijkheden met u. Er is geen informatie beschikbaar over de vraag of de behandeling schadelijk is voor sperma en daardoor mogelijk letsel kan toebrengen aan de foetus. Seksueel actieve mannen moeten gepaste voorzorgsmaatregelen nemen.

Risico’s en bijwerkingen

Zoals elk geneesmiddel kan ook nivolumab bijwerkingen hebben, al krijgt niet iedereen daarmee te maken Tijdens de behandeling kunnen de hieronder beschreven bijwerkingen optreden.

U moet deze meteen bespreken met uw behandelend arts of verpleegkundig specialist van het Antoni van Leeuwenhoek.

Er kunnen bijwerkingen zijn welke niet hieronder vermeld staan. Het is niet mogelijk om van te voren alles te weten dat zich zou kunnen voordoen. Als er ongewone klachten optreden, is het van groot belang het melden ervan niet uit te stellen, maar uw arts zo spoedig mogelijk op de hoogte te brengen. De artsen zullen alles in het werk stellen om ongemak en risico's te voorkomen of te verminderen. In sommige gevallen kunnen de bijwerkingen ernstig of langdurig van aard zijn. Het is mogelijk dat uw arts u medicatie zal geven om de ernst en het ongemak van bijwerkingen te verminderen.

Bijwerkingen van nivolumab

Veel voorkomende bijwerkingen van de infusie

Bijwerkingen kunnen zich voordoen tijdens de toediening via het infuus of binnen de eerste 24 uur erna. Wanneer bijwerkingen zich voordoen tijdens het toedienen per infuus, kunnen ze mogelijk worden behandeld door het infuus te vertragen of te stoppen. Ze kunnen worden behandeld met vocht per infuus of geneesmiddelen.

Mogelijke reacties die met het infuus samenhangen, kunnen onder andere zijn:

• Koorts
• Lage bloeddruk
• Koude rillingen
• Misselijkheid en/of braken
• Ademhalingsproblemen
• Opvliegers

Immuunbijwerkingen van nivolumab

Men denkt dat bijwerkingen die verband houden met nivolumab te wijten zijn aan het werkingsmechanisme van het geneesmiddel. Deze bijwerkingen worden daarom ‘door het immuunsysteem veroorzaakte voorvallen’ genoemd. Ze doen zich waarschijnlijk voor omdat het immuunsysteem normale cellen aanvalt. De meeste van dit soort bijwerkingen die tot nu toe zijn opgetreden, waren niet ernstig. Op een zeer klein aantal uitzonderingen na, zijn nivolumab gerelateerde bijwerkingen succesvol behandeld en hebben ze geen gevolgen op de lange termijn gehad. Tot ongeveer 16% van alle behandelde patiënten kreeg te maken met een ernstig voorval dat door het immuunsysteem werd veroorzaakt. Ernstige voorvallen zijn voorvallen die daadwerkelijk leiden tot, of waarvan de behandelaar denkt dat ze kunnen leiden tot een ziekenhuisopname of die levensbedreigend kunnen zijn. Op een zeer klein aantal uitzonderingen na, zijn ook deze ernstige voorvallen succesvol behandeld en hebben ze geen gevolgen op de lange termijn gehad. Deze bijwerkingen zijn meestal gecontroleerd door het stoppen van de behandeling met nivolumab. Indien nodig kunt u geneesmiddelen krijgen om de bijwerkingen te behandelen.

Specifieke voorvallen, die zijn veroorzaakt door het immuunsysteem, worden hieronder besproken.

Huiduitslag

Huiduitslag is een veel voorkomende bijwerking bij patiënten, die worden behandeld met nivolumab. Huiduitslag is eerder opgetreden bij ongeveer 25% van de patiënten. De meeste gevallen zijn licht geweest en minder dan 1% van de gevallen was ernstig. Een aantal patiënten had alleen last van jeuk of had dit in combinatie met de huiduitslag. De huiduitslag gaat meestal over na het stopzetten van nivolumab, maar kan aanvullend worden behandeld met corticosteroidcrème en/of desloratadine, een middel wat gebruikt wordt bij allergische reacties.

Maag-darmkanaal (slokdarm, dunne darm, dikke darm [colon])

Ongeveer 20% van de patiënten ontwikkelt maag-darmklachten, meestal diarree. Deze varieert van licht tot soms zeer ernstig (waterdun, vele keren per dag) en kan gepaard gaan met bloedingen en kan levensbedreigend zijn. Soms kan er een dusdanig ernstige ontsteking van de darm ontstaan, dat deze niet kan worden gecontroleerd door een behandeling met geneesmiddelen. In deze gevallen is de chirurgische verwijdering van (een gedeelte van) de dikke darm nodig. Alle andere gevallen van diarree zijn succesvol behandeld door het stoppen van de behandeling met nivolumab en/of door behandeling met geneesmiddelen tegen diarree of met corticosteroïden (meestal prednison) of andere geneesmiddelen.

Meld altijd onmiddellijk aan uw arts of uw verpleegkundig specialist wanneer u diarree of een andere verandering in uw ontlasting krijgt, zoals obstipatie.

Meld het uw arts als u bloed aantreft in uw ontlasting of buikpijn hebt. Het zou kunnen dat uw arts een colonoscopie (dikke-darmonderzoek), een flexibele sigmoïdoscopie (onderzoek van het rectum) wil uitvoeren. Dit helpt uw arts om beter te begrijpen waarom u deze symptomen heeft. Dit kan helpen bij het bepalen van het soort behandeling dat u nodig hebt. Behandeling kan bestaan uit het gebruik van corticosteroïden. Soms is een ziekenhuis opname nodig voor het behandelen van uw diarree of de darmklachten.

Longontsteking

Bij 1-5% van de patiënten is kans op een ontsteking van de longen, gekenmerkt door hoesten en kortademigheid al dan niet in combinatie met koorts. Bij het ontstaan van klachten zal er een longfoto en/of scan worden gemaakt. De medicatie zal tijdelijk worden gestaakt en er wordt gestart met corticosteroïden en/of anti-biotica. Bij het verbeteren van de klachten zal deze medicatie weer worden afgebouwd in enkele weken en de nivolumab zo mogelijk weer herstart.

Het oog

In zeldzame gevallen kan de toediening van immuuntherapie gepaard gaan met een ontsteking aan het oog (aandoeningen die uveïtis of episcleritis worden genoemd) of met pigmentveranderingen op het netvlies. Als dit niet wordt behandeld, kan dit mogelijk uw gezichtsvermogen beïnvloeden of zelfs blindheid veroorzaken.

Bij nivolumab is dit tot nu nog niet beschreven. Als een ontsteking zich zou voordoen, kan een behandeling met steroïde oogdruppels of een steroïdbehandeling met tabletten nodig zijn.

Meld het onmiddellijk aan uw arts of uw verpleegkundig specialist wanneer u denkt dat er een verandering is opgetreden in uw gezichtsvermogen of wanneer u oogpijn ontwikkelt tijdens de behandeling.

Hormoonklieren

Minder dan 20% van de borstkankerpatiënten heeft afwijkingen van bepaalde hormoonklieren ontwikkeld, zoals de hypofyse, de schildklier of de bijnier. Vaak zijn dit ook alleen afwijkende laboratoriumwaarden. Symptomen die in verband kunnen staan met afwijkingen van de hormoonklieren, zijn onder andere vermoeidheid, verwardheid, impotentie, gewichtsverlies en hoofdpijn. Deze bijwerkingen kunnen succesvol worden behandeld met een hormonale behandeling.

Meld het aan uw arts of uw verpleegkundig specialist melden als u langer durende (meer dan twee dagen) hoofdpijn ontwikkelt die u zo niet kent.

Lever

Minder dan 2% van de patiënten heeft een ernstige ontsteking van de lever ontwikkeld, die mogelijk te wijten is aan nivolumab. Symptomen die in verband kunnen staan met afwijkingen van de lever, zijn onder andere vermoeidheid, zwakheid, braken, misselijkheid en buikpijn.

Een leverbiopsie kan nodig zijn wanneer u ernstige leverafwijkingen ontwikkelt. Andere patiënten hebben een lichte stoornis in leverfunctieproeven (laboratoriumuitslagen) ontwikkeld die mogelijk te wijten is aan nivolumab.

Overige: Minder dan 5% van de patiënten, die zijn behandeld met nivolumab, heeft de volgende symptomen ontwikkeld:

• Auto-immuun meningitis. Dit kan hoofdpijn, misselijkheid en braken, een stijve nek en lichtgevoeligheid van uw ogen veroorzaken.
• Auto-immune nefritis (ontsteking van de nieren) Dit kan een sterk verminderde urineproductie, huidafwijkingen, gewrichtsklachten, pijn in de flanken en/of koorts veroorzaken.

.

• Vitiligo, een aandoening waarbij de huid pigment (kleur) verliest en wit wordt. Deze aandoening is waarschijnlijk permanent.
• Ernstige neutropenie. Dit gebeurt wanneer het aantal witte bloedcellen in het bloed daalt naar een heel laag niveau. Dit geeft een verhoogd risico op infectie.
• Sarcoïdosis of een granulomateuze zwelling in de long. Dit kan leiden tot kortademigheid en andere longsymptomen.
• Pancreatitis, een ontsteking van de alvleesklier, dit kan buikpijn, misselijkheid en braken veroorzaken.

Daarnaast kunnen andere bijwerkingen, zoals gewrichtsklachten, spierpijn, vermoeidheid en misselijkheid zich voordoen. De meeste van deze bijwerkingen zijn licht en kunnen indien nodig worden behandeld met standaardmedicatie

U moet weten dat bijwerkingen meestal pas na weken of maanden ontstaan en zich ook nog maanden na de laatste toediening kunnen ontwikkelen.

Meld ongebruikelijke bijwerkingen onmiddellijk bij uw arts of uw verpleegkundig specialist. Ook als u denkt dat u een van de genoemde bijwerkingen of symptomen ontwikkelt, moet u direct contact opnemen met uw arts of uw verpleegkundig specialist. Gebruik geen andere geneesmiddelen zonder de goedkeuring van uw arts of uw verpleegkundig specialist. Hieronder vallen ook vrij verkrijgbare geneesmiddelen, zoals aspirine.

Vertrouwelijkheid

Het privacyreglement van het Antoni van Leeuwenhoek en de richtlijnen van de Wet Bescherming Persoonsgegevens zijn van kracht. Wij zullen uw huisarts informeren over deze behandeling.

Heeft u nog vragen?

Mocht u na het lezen van deze informatie, voor of tijdens de behandelingsperiode, nog nadere informatie willen ontvangen of komen er nog vragen bij u op dan kunt u altijd, tijdens kantooruren, contact opnemen met uw behandelend medisch – of verpleegkundig specialist via telefoonnummer 020-5129090.

Meer informatie

De zorgverleners en afdelingen van het Antoni van Leeuwenhoek zijn telefonisch bereikbaar via het algemene telefoonnummer van het ziekenhuis 020 512 9111. Buiten kantooruren kunt u vragen naar het Weekend-, Avond-, of Nachthoofd. Indien u contact opneemt met het ziekenhuis houdt dan uw patiëntengegevens bij de hand.