Nivolumab

U heeft een vorm van kanker waarbij u in aanmerking komt voor behandeling met nivolumab. Deze behandeling is in Nederland geregistreerd als behandeling voor een aantal vormen van kanker, waaronder de vorm die u heeft. De behandeling wordt als zodanig door uw zorgverzekeraar vergoed. De behandelingen bestaan uit de toediening van nivolumab in een bloedvat per infuus; de toedieningen duren 30 minuten per keer. Alleen de eerste toediening duurt 60 minuten (gevolgd door 60 minuten observatie). De frequentie waarin dit middel gegeven wordt hangt af van de diagnose en/of van een eventuele combinatie met andere middelen. De frequentie varieert tussen de 2 tot 4 weken. De meest gebruikte frequentie is eens per 4 weken.

De werking van het medicijn in deze behandeling

Nivolumab is een antistof. Antistoffen zijn eiwitten die uw afweer- of immuunsysteem maakt en gebruikt om bacteriën en virussen te vinden en te vernietigen. Antistoffen kunnen ook in het laboratorium worden gemaakt en kunnen worden geproduceerd voor gebruik bij patiënten. Nivolumab is een antistof tegen het eiwit PD-1. Het PD-1 eiwit komt voor op cellen van uw afweersysteem. Het zorgt ervoor dat uw afweersysteem niet reageert op uw eigen cellen, maar wel op virussen en bacteriën. Omdat kwaadaardige cellen uw eigen cellen zijn, reageert het afweersysteem (door onder andere het PD-1) niet goed op deze cellen. Nivolumab als antistof tegen PD-1 kan ervoor zorgen dat uw immuunsysteem de kwaadaardige cellen wel kan herkennen, waardoor ook de afweer hiertegen mogelijk wordt versterkt.

Voor start behandeling

Indien u lijdt aan een zogenoemde auto-immuun aandoening, zoals reuma, ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, leveraandoening, nieraandoening, schildklierziekte of een andere aandoening, dient u dit met uw arts te bespreken. Behandeling met nivolumab kan in deze situatie te risicovol zijn vanwege de kans op ernstige bijwerkingen. Als u en uw behandelend arts besluiten om deze behandeling te starten, dan worden uw medische voorgeschiedenis, waaronder alle behandelingen voor uw melanoom, en alle andere medicijnen die u gebruikt besproken. Ook zullen eerst enkele onderzoeken worden uitgevoerd om vast te stellen of u ook lichamelijk deze behandeling kunt ondergaan. Voor deze onderzoeken kan het nodig zijn dat u verschillende keren terugkomt naar het ziekenhuis. De volgende onderzoeken kunnen worden uitgevoerd:

• Meten van uw bloeddruk, pols, lengte, temperatuur, gewicht;
• Uitvoeren van een lichamelijk onderzoek;
• Zwangerschapsonderzoek (voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd);
• CT- of MRI-scans.

Bezoeken in het kader van deze behandeling:

Op de dag van behandeling zal via een infuus in een ader nivolumab worden toegediend. De eerste toediening duurt 60 minuten, de vervolgtoedieningen duren 30 minuten per keer. Na de eerste toediening blijft u vervolgens nog een uur in het ziekenhuis om te zien hoe het met u gaat en of er bijwerkingen optreden. Na de tweede toediening volgt een half uur observatieperiode en vanaf de derde toediening kunt u na het doorspoelen van de infuuslijn naar huis.

Tijdens de behandeling vindt er bloedafname en poliklinische beoordeling plaats voorafgaand aan de toediening, worden uw bloeddruk, pols, temperatuur en gewicht gemeten, zal men u vragen hoe u zich voelt en welke andere medicijnen u eventueel gebruikt en wordt u eventueel lichamelijk onderzocht.

Na een aantal toedieningen wordt u onderzocht om te zien of uw ziekte (de grootte van de tumor en het aantal uitzaaiingen) is verbeterd, hetzelfde is gebleven of is verslechterd. Wanneer de eerste onderzoeken (bv. CT-scan) na het starten van de behandeling met nivolumab plaatsvinden, hangt af van de vorm van kanker die u heeft. Bij longkanker is dit de 1e keer na zes weken, bij andere vormen van kanker in principe na twaalf weken. Na de eerste drie maanden behandeling wordt er iedere twaalf weken gekeken naar het resultaat van nivolumab.

Beleid anticonceptie

Het is niet bekend of nivolumab schade veroorzaakt bij ongeboren baby’s. Als de behandeling wordt gegeven aan een zwangere vrouw is het mogelijk dat hierdoor het ongeboren kind letsel wordt toegebracht. Zwangere vrouwen mogen daarom niet aan deze behandeling deelnemen. Vrouwen in de vruchtbare leeftijd zal worden gevraagd vóór deelname een zwangerschapsonderzoek te ondergaan. Deze vrouwen en hun partner moeten tijdens deze behandeling een doeltreffend anticonceptiemiddel gebruiken (dubbele anticonceptie). Indien van toepassing, moet u hiermee doorgaan tot zes maanden nadat u voor het laatst de behandeling met nivolumab hebt gekregen. Wanneer u toch zwanger wordt, dient u uw arts onmiddellijk op de hoogte te brengen. De arts bespreekt dan de mogelijkheden met u. Er is geen informatie beschikbaar over de vraag of de behandeling schadelijk is voor sperma en daardoor mogelijk letsel kan toebrengen aan de foetus. Seksueel actieve mannen moeten gepaste voorzorgsmaatregelen nemen.

Risico’s en bijwerkingen

Tijdens de behandeling kunnen de hieronder beschreven bijwerkingen optreden.

U dient deze meteen te bespreken met uw behandelend arts of verpleegkundig specialist van het Antoni van Leeuwenhoek.

Er kunnen bijwerkingen zijn welke niet hieronder vermeld staan. Als er ongewone bijwerkingen optreden, is het van groot belang het melden ervan niet uit te stellen, maar uw arts zo spoedig mogelijk op de hoogte te brengen. De artsen zullen alles in het werk stellen om ongemak en risico's te voorkomen of te verminderen, maar het is niet mogelijk om van tevoren alles te weten dat zich zou kunnen voordoen. De meeste bijwerkingen kunnen optreden nadat de behandeling met nivolumab is gestopt. In sommige gevallen kunnen de bijwerkingen ernstig of langdurig van aard zijn. Het is mogelijk dat uw arts u medicatie zal geven om de ernst en het ongemak van bijwerkingen te verminderen.

Bijwerkingen van nivolumab

De meest voorkomende bijwerkingen die optreden bij behandeling met nivolumab zijn:

• Vermoeidheid;
• Gewrichtsklachten;
• Spierpijn;
• Diarree;
• Misselijkheid;
• Huiduitslag;
• (Huid)jeuk;
• Hoofdpijn.

De meeste van deze bijwerkingen zijn licht en kunnen indien nodig worden behandeld met standaardmedicatie.

Veel voorkomende bijwerkingen van de infusie

Bijwerkingen kunnen zich ook voordoen tijdens de toediening via het infuus of binnen de eerste 24 uur erna. Wanneer bijwerkingen zich voordoen tijdens het toedienen per infuus, kunnen ze mogelijk worden behandeld door het infuus te vertragen of te stoppen.

Ook kunnen ze mogelijk worden behandeld met vocht per infuus of geneesmiddelen.

Mogelijke reacties die met het infuus samenhangen, kunnen onder andere zijn:

• Koorts;
• Lage bloeddruk;
• Koude rillingen;
• Misselijkheid en/of braken;
• Ademhalingsproblemen;
• Opvliegers.

Immuunbijwerkingen van nivolumab

Men denkt dat bijwerkingen die verband houden met nivolumab te wijten zijn aan het werkingsmechanisme van het geneesmiddel. Deze bijwerkingen worden daarom ‘door het immuunsysteem veroorzaakte voorvallen’ genoemd. Ze doen zich waarschijnlijk voor omdat het immuunsysteem normale cellen aanvalt. De meeste van dit soort bijwerkingen die tot nu toe zijn opgetreden, waren niet ernstig. Op een zeer klein aantal uitzonderingen na, zijn nivolumab gerelateerde bijwerkingen succesvol behandeld en hebben ze geen gevolgen op de lange termijn gehad.

Tot ongeveer 16% van alle behandelde patiënten kreeg te maken met een ernstig voorval dat door het immuunsysteem werd veroorzaakt. Ernstige voorvallen zijn voorvallen die daadwerkelijk leiden tot ziekenhuisopname, of waarvan de behandelaar denkt dat ze kunnen leiden tot ziekenhuisopname, of die levensbedreigend kunnen zijn. Op een zeer klein aantal uitzonderingen na, zijn ook deze ernstige voorvallen succesvol behandeld en hebben ze geen gevolgen op de lange termijn gehad. Deze bijwerkingen zijn meestal gecontroleerd door het stoppen van de behandeling met nivolumab.

Indien nodig kunt u geneesmiddelen krijgen om de bijwerkingen te behandelen. De meest voorkomende voorvallen die door het immuunsysteem zijn veroorzaakt, zijn huiduitslag en jeuk.

Specifieke voorvallen die zijn veroorzaakt door het immuunsysteem worden hieronder besproken.

Huiduitslag

Huiduitslag is een andere veel voorkomende bijwerking bij patiënten die worden behandeld met nivolumab. Huiduitslag is eerder opgetreden bij ongeveer 25% van de patiënten. De meeste gevallen zijn licht geweest en minder dan 1% van de gevallen was ernstig. Een aantal patiënten had alleen last van jeuk of had het in combinatie met de huiduitslag. De huiduitslag gaat meestal over na het stopzetten van nivolumab, maar kan aanvullend worden behandeld met corticosteroidcrème en/of desloratadine.

Het oog

In zeldzame gevallen kan de toediening van immuuntherapie gepaard gaan met een ontsteking aan het oog (aandoeningen die uveïtis of episcleritis worden genoemd) of met pigmentveranderingen op het netvlies. Als ze niet worden behandeld, kunnen deze aandoeningen mogelijk uw gezichtsvermogen beïnvloeden of zelfs blindheid veroorzaken.

Bij nivolumab is dit tot nu nog niet beschreven. Als deze aandoeningen zich ontwikkelen, kan een behandeling met steroïde oogdruppels of een steroïdbehandeling met tabletten nodig zijn.

U moet het onmiddellijk aan uw arts of uw verpleegkundig specialist melden wanneer u denkt dat er een verandering is opgetreden in uw gezichtsvermogen of wanneer u oogpijn ontwikkelt tijdens de behandeling.

Hormoonklieren

Minder dan 10 tot 15% van de patiënten heeft afwijkingen van bepaalde hormoonklieren ontwikkeld, zoals de schildklier, de bijnier of de hypofyse. Symptomen die in verband kunnen staan met afwijkingen van de hormoonklieren zijn onder andere vermoeidheid, verwardheid, impotentie, gewichtsverlies en hoofdpijn. Deze bijwerkingen kunnen worden behandeld met een hormonale behandeling. Deze ontstekingen van de hormoonproducerende organen zijn bijna altijd blijvend en de medicatie die u hiervoor krijgt voorgeschreven zult u dan ook levenslang moeten blijven gebruiken. Dit kan gaan om medicijnen voor een te traag werkende schildklier. In sommige gevallen (minder dan 1%) betreft het medicijnen voor de bijnieren of medicijnen voor het regelen van de bloedsuikers (‘suikerziekte’). U moet het aan uw verpleegkundig specialist melden als u langer (meer dan twee dagen) durende hoofdpijn ontwikkelt die u zo niet kent.

Lever

Minder dan 2% van de patiënten heeft een ernstige zwelling van de lever ontwikkeld, die mogelijk te wijten is aan nivolumab. Symptomen die in verband kunnen staan met afwijkingen van de lever zijn onder andere vermoeidheid, zwakheid, braken, misselijkheid en buikpijn. Een leverbiopsie kan nodig zijn wanneer u ernstige leverafwijkingen ontwikkelt. Bij andere patiënten is een lichte stoornis te zien bij leverfunctieproeven (laboratoriumuitslagen), die mogelijk te wijten is aan nivolumab.

Maag-darmkanaal (slokdarm, dunne darm, dikke darm [colon])

Ongeveer 25% van de patiënten ontwikkelt maag-darmklachten, meestal diarree. Deze varieert van licht tot soms zeer ernstig (waterdun, vele keren per dag), kan gepaard gaan met bloedingen en kan levensbedreigend zijn. Soms kan er een dusdanig ernstige ontsteking van de darm ontstaan, dat deze niet kan worden gecontroleerd door een behandeling met geneesmiddelen. In deze gevallen is de chirurgische verwijdering van (een gedeelte van) de dikke darm nodig.

Alle andere gevallen van diarree zijn succesvol behandeld door het stoppen van de behandeling met nivolumab en/of door behandeling met geneesmiddelen tegen diarree of met corticosteroïden (meestal prednison) of andere behandelingen met geneesmiddelen.

U moet het altijd onmiddellijk aan uw arts of uw verpleegkundig specialist vertellen wanneer u diarree of een andere verandering in uw ontlasting krijgt, zoals bijvoorbeeld obstipatie.

Meld het uw arts als u bloed aantreft in uw ontlasting of buikpijn hebt. Het zou kunnen dat uw arts een colonoscopie (dikke-darmonderzoek) of een flexibele sigmoïdoscopie (onderzoek van het rectum) wil uitvoeren. Dit helpt uw arts om beter te begrijpen waarom u deze symptomen hebt. Hiermee kan uw arts uw darmen gericht behandelen. Het kan ook helpen bij het bepalen van het soort behandeling dat u nodig hebt. Behandeling kan bestaan uit het gebruik van corticosteroïden. Soms is een ziekenhuisopname nodig voor het behandelen van uw diarree of de darmklachten.

Overige

Minder dan 5% van de patiënten die zijn behandeld met nivolumab heeft de volgende symptomen ontwikkeld:

• Pneumonitis. Dit is een ontstekingsbeeld van de beide longen waarbij klachten als kortademigheid en een droge hoest kunnen optreden.
• Auto-immuun meningitis. Dit kan hoofdpijn, misselijkheid en braken, een stijve nek en lichtgevoeligheid van uw ogen veroorzaken.
• Auto-immune nefritis (ontsteking van de nieren)
• Vitiligo, een aandoening waarbij de huid pigment (kleur) verliest en wit wordt. Deze aandoening is waarschijnlijk permanent.
• Ernstige neutropenie. Dit gebeurt wanneer het aantal witte bloedcellen in het bloed daalt naar hele lage niveaus. Dit kan een verhoogd risico van infectie veroorzaken.
• Sarcoïdosis of een granulomateuze zwelling in de long. Dit kan leiden tot kortademigheid en andere longsymptomen.
• Pancreatitis, dit kan buikpijn, misselijkheid en braken veroorzaken.
• Daarnaast kunnen bijwerkingen van andere organen, zoals de gewrichten, zich voordoen.

Meld ongebruikelijke bijwerkingen onmiddellijk bij uw arts of uw verpleegkundig specialist. Ook als u denkt dat u een van de genoemde bijwerkingen of symptomen ontwikkelt, moet u direct contact opnemen met uw arts of uw verpleegkundig specialist. Gebruik geen andere geneesmiddelen zonder de goedkeuring van uw arts of uw verpleegkundig specialist. Hieronder vallen ook vrij verkrijgbare geneesmiddelen, zoals aspirine.

Vertrouwelijkheid

Het privacyreglement van het Antoni van Leeuwenhoek en de richtlijnen van de Wet Bescherming Persoonsgegevens zijn van kracht. Wij zullen uw huisarts informeren over deze behandeling.

Heeft u nog vragen?

Mocht u na het lezen van deze informatie, voor of tijdens de behandelingsperiode, nog nader informatie willen ontvangen, of komen er nog vragen bij u op dan kunt u altijd, tijdens kantooruren, contact opnemen met uw behandelend arts of uw verpleegkundig specialist. Over hun bereikbaarheid ontvangt u apart informatie.

Meer informatie

Op uw patiënteninformatiekaart staat onder “uw vaste contactpersoon” vermeld wie uw verpleegkundig specialist/vaste contactpersoon is.

Voor aanvullende vragen kunt u ook terecht op het telefonisch spreekuur van de dagbehandeling. U vindt informatie over de bereikbaarheid van de spreekuren op www.avl.nl/spreekuren.

Voor vragen over uw afspraken kunt u contact opnemen met de Planning dagbehandeling www.avl.nl/dagbehandeling.