Preventie lymfoedeem na verwijdering van de lymfklieren in de lies

Inhoudsopgave

• Inleiding
• Lymfe, lymfevaten en lymfeklieren. De anatomie in het kort
• Seroom en wondgenezing (na de eerste periode van de operatie)
• Ontstaan van lymfoedeem in het been
• Oefeningen ter bevordering van de lymfeafvoer
• Vragen
• Praktische informatie

Inleiding

Na het verwijderen van de lymfeklieren (ook wel lymfknopen genoemd), bestaat er een risico op het ontwikkelen van seroom (korte termijn) en lymfoedeem (lange termijn). In deze folder vindt u uitleg over het lymfestelsel, de mogelijke korte en lange termijn gevolgen van het verwijderen van de lymfklieren in de lies en adviezen om de kans op het vormen van seroom en/of lymfoedeem te verkleinen.

Lymfe, lymfevaten en lymfeklieren. De anatomie in het kort

Uw lichaam heeft twee vaatsystemen; de bloedcirculatie en het lymfestelsel. De bloedcirculatie, is zoals het woord al aangeeft, een circulair systeem met slagaders naar de weefsels toe en aders terug richting het hart. Het hart pompt dit rond. Niet al het vocht in het weefsel gaat via de bloedbaan weer terug naar het hart. Dit vocht wordt vanuit het weefsel meegenomen door het lymfestelsel.

Het lymfestelsel, bestaande uit kleine lymfevaten, begint overal ergens in ons weefsel en brengt het weefselvocht (ook wel lymfe genoemd) via grotere collecterende vaten naar de lymfeklieren. Via klepjes in de vaatjes wordt het verder omhoog geleid en uiteindelijk terug naar de bloedcirculatie. Deze overgang van het lymfestelsel naar de bloedbaan bevindt zich ter hoogte van het sleutelbeen. De bloedcirculatie stroomt door de pompfunctie van het hart, maar het lymfe stroomt door externe invloeden zoals ademhaling- en spierpompen en hoog leggen (zoals bij liggen). De lymfe bestaat o.a. uit vocht en grotere cellen; de eiwitten. Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor ons lichaam. Dit is de reden dat het lymfe terugkomt in onze bloedbaan. Op deze wijze kan ons lichaam de eiwitten hergebruiken. De lymfe passeert minimaal 1 lymfeklier. De lymfeklieren fungeren als zuiveringsstations; ze maken ziekteverwekkers onschadelijk en zijn onderdeel van ons afweersysteem.

Seroom en wondgenezing (na de eerste periode van de operatie)

Na het verwijderen van de liesklieren kan er seroom, ook wel wondvocht genoemd, ontstaan in de het wondgebied. Dit is eiwitrijk vocht dat zich ophoopt in de wondholte. De wondholte ontstaat omdat de chirurg weefsel, tijdens de operatie, weghaalt uit het lichaam. Iedere wondholte vult zich in meer of mindere mate na de operatie met seroom. Om deze reden is er een drain in de wond geplaatst zodat het seroom afgevoerd kan worden. Als de drain is verwijderd heeft het lichaam tijd nodig om het seroom af te voeren. Seroom wordt net als lymfe afgevoerd via het lymfestelsel.

Het is belangrijk om niet te veel seroom te ontwikkelen, dit om de wondgenezing te helpen. Te veel seroom hindert namelijk de wondgenezing. Het is per persoon verschillend hoeveel seroom je lichaam aanmaakt. Het is dus niet te voorspellen. Uit onderzoek blijkt wel dat de seroomproductie in relatie staat met de hoeveelheid activiteit. Als u veel doet is er meer seroomvorming. Bewegen is echter wel goed voor uw herstel. Advies is dus om gepast te bewegen en de seroomproductie in het wondgebied goed in de gaten te houden.

Tips om seroomvorming te verminderen;

• De eerste twee weken staat herstel van de wond op de voorgrond en is het advies om te ‘scharrelen’ in huis. Hiermee bedoelen we 5-10 minuten lopen afwisselen met rust in zit. In deze eerste twee weken alleen functioneel bewegen en traplopen om naar bed te gaan en op te staan.
• Na deze eerste weken ‘scharrelen’ kunt u de dagelijkse activiteiten uitbreiden op geleide van klachten. De totale wondgenezingsperiode duurt minimaal 6 weken!
• Voorkom piekbelasting zoals; zwaar tillen (boodschappen), kracht zetten (persen).
• Als u zit houdt dan het been licht gebogen omhoog, gesteund onder de knie.
• Als u met uw been omhoog zit kunt u spierpompoefeningen doen zoals; knie strekken en de voet op en neer bewegen.
• Adem ieder wakker uur minimaal 2 minuten diep in en uit, en adem zoveel mogelijk naar de buik.

Met deze pompbewegingen van de ademhaling en de spieren stimuleert het lymfestelsel meer vocht op te nemen en af te voeren. Wanneer er dusdanige seroomvorming is dat het dagelijks functioneren belemmert, is het verstandig om contact op te nemen met de wondverpleegkundige. De wondverpleegkundige beoordeelt of er eventueel een actie nodig is.

Ontstaan van lymfoedeem in het been

Wanneer de lymfklieren in de lies verwijderd zijn, maar bijvoorbeeld ook door bestraling beschadigd raken, kan er lymfe uit uw been minder goed worden afgevoerd. Hierdoor is er een verhoogd risico op het ontstaan van lymfoedeem. Lymfoedeem is een zwelling die ergens in het aangedane been, lies, bil, buik en/of genitaal regio kan ontstaan. Dit ontstaat doordat er meer lymfevocht wordt geproduceerd dan er wordt afgevoerd. In het eerste jaar na de operatie kan het lichaam nieuwe lymfevaatjes vormen om de afvoer van het been te verbeteren, echter kan het lichaam de verwijderde lymfklieren niet opnieuw vormen. Hierdoor is het risico op lymfoedeem blijvend voor de rest van uw leven

Of en wanneer dit ontstaat is erg persoonsafhankelijk, u hoeft er geen last van te krijgen. En als het ontstaat is dit meestal na een aantal maanden. Het belangrijk om dit zoveel mogelijk proberen te voorkomen en mocht het ontstaan is het van belang dat u het herkent en de juiste maatregelen weet te nemen.

Signalen van beginnend lymfoedeem;

• Zwaar, gespannen of moe aanvoelend been
• Roodheid en/of warm aanvoelend been
• Zwelling zoals een dikkere enkel, insnoeren van uw sok of een strakker zittende broekspijp.

Risicofactoren en preventie van lymfoedeem;

Risico huidbeschadiging; doordat het afweersysteem via het lymfestelsel in het been vertraagd is kunnen bacteriën via huidwondjes op het been binnendringen en kan er eerder een ontsteking ontstaan.

Adviezen huidverzorging;

• Verzorg uw huid met een goede (vette) crème/olie om uw huid soepel te houden
• Voorkom insectenbeten door gebruik van lange (pyjama)broeken, een klamboe en/of een anti-muggenmiddel te gebruiken en krab eventuele jeukbultjes niet open
• Kijk uit met scheren en gebruik in plaats van een scheermesje bijvoorbeeld een ontharingscrème.
• Vermijd (bloed) prikken aan het aangedane been
• Zorg voor goede zonnebescherming in de zon, gebruik bij voorkeur een Sun block, en blijf zoveel mogelijk in de schaduw.
• Zorg voor goed passende schoenen ter voorkoming van blaren
• Voor een goede voetverzorging neemt u contact op met een pedicure die gespecialiseerd is in de oncologische voet.

Loopt u toch een wond(je) op:

• Spoel de wond onder de stromende kraan uit
• Ontsmet de wond met een desinfecterend middel
• Dek de wond zo nodig af met een pleister of verband
• Houdt de wond in de gaten op goed herstel
• Neem (direct) contact op met de huisarts als u ontstekingsverschijnselen krijgt zoals; koorts, vlekkerige roodheid die zich uitbreidt, warmte, pijn en zwelling

Voorkom overbelasting en/of onderbelasting:

Door veel of lang te bewegen kan er mogelijk meer lymfe aangemaakt worden dan er afgevoerd kan worden door het lichaam. Maar door juist weinig te bewegen kan er beperkte afvoer zijn door een verminderde spierpomp.

• Zorg voor balans tussen inspanning en rust, verdeel lichamelijk werk gelijkmatig over de dag en las voldoende pauzes in
• Vermijd lang in dezelfde houding zitten (zoals achter de computer werken) en staan (zoals koken) en onderbreek dit regelmatig met iets actiefs

Temperatuur:

Temperatuurverschillen kunnen van invloed zijn op de het aan- en afvoerende vermogen van vocht in het been. Zo kan het zijn dat u meer klachten krijgt bij warm weer, een sauna bezoek of het gebruik van een kruik. Maar ook bij koud weer kunnen klachten ontstaan, bijvoorbeeld door verhoogde spierspanning. Wees alert op het ontwikkelen van klachten en neem gepaste maatregelen hiervoor (zie hieronder)

Maatregelen ter bevordering van de lymfe afvoer:

• Draag prettig zittende, niet knellende kleding
• Draag comfortabele schoenen waarbij een goede afwikkeling van de voet mogelijk is
• Leg uw been als u zit het liefst licht gebogen omhoog in een ontspannen houding
• Zet uw voeteneind van uw bed iets omhoog als u gaat slapen zodat de benen wat hoger liggen
• Doe oefeningen bij beginnend lymfoedeem (zie hieronder)

Oefeningen ter bevordering van de lymfeafvoer

Deze oefeningen kunt u zelf thuis uitvoeren. Doe dat in rustig tempo en las rustmomenten in. (1 tel vasthouden, 3-5 tellen rust) Doe elke oefening vijf keer achter elkaar. Oefen éénmaal per dag; Uitgangshouding: zittend met uw benen licht gebogen omhoog, of liggend met gebogen benen en uw voeten plat op de grond.

Oefening 1

Plaats één hand op uw buik. Adem diep en rustig door uw neus in naar uw buik. Adem langzaam door uw mond uit en druk met uw hand op uw buik (of druk uw onderrug tegen de ondergrond)

Oefening 2

Krul uw tenen

Oefening 3

Beweeg uw voeten op en neer.

Oefening 4

Maak met uw voeten een cirkelbeweging.

Oefening 5

Eindig de oefensessie met de buikademhaling van oefening 1.

Vragen

Voor meer informatie over lymfoedeem kunt u terecht bij patiëntenvereniging NL Net; www.lymfoedeem.nl

Mocht u nog vragen hebben kunt u terecht bij de lymfoedeem poli (LOP) via het algemeen telefoonnummer; 020 512 9111

Notities: