Immuuntherapie bij darmkanker

Eerder ontdekten onderzoekers van het AVL dat neoadjuvante immuuntherapie uitzonderlijk snel en goed werkt bij patiënten met niet-uitgezaaide microsatelliet instabiele (MSI) darmkanker, een vorm met veel DNA-mutaties. Bij uitgezaaide MSS-darmkanker reageren daarentegen bijna niemand op immuuntherapie. Internist-oncoloog Myriam Chalabi: “Daarom werd aangenomen dat deze veelvoorkomende tumoren ongevoelig zijn voor immuuntherapie. Inmiddels weten we dat vrijwel alle vormen van kanker in een vroeger stadium beter reageren op immuuntherapie, maar bij MSS-darmkanker was dat nog niet onderzocht.”

Behandeling vóór de operatie

De onderzoekers wilden weten of het afweersysteem in een vroeg stadium misschien wél te activeren is. Chalabi: “Onze theorie was dat wanneer de tumor nog niet is uitgezaaid, het afweersysteem minder uitgeput is en kankercellen zichzelf minder goed kunnen beschermen. Daardoor zouden afweercellen de tumor beter kunnen herkennen en aanvallen.” Deze nieuwe studie testte precies dat.

Patiënten met niet-uitgezaaide MSS-darmkanker kregen een korte behandeling met twee soorten immuuntherapie vóór de operatie. Het tumorweefsel dat daarna werd verwijderd, is uitgebreid onderzocht in het lab. Daar bleek dat een groot deel van de tumoren een duidelijke afweerreactie laat zien. Bij ongeveer een kwart leidde dit tot aanzienlijke afname van de tumor. Dat was eerder nog niet aangetoond.

Onderzoeker en eerste auteur Pedro Tan: “Doordat we tumorweefsel vóór en na immuuntherapie kunnen bestuderen, zien we patronen die eerder onbekend waren. Dat helpt enorm om te begrijpen welke tumoren gevoelig kunnen zijn, hoe we patiënten beter kunnen selecteren voor vervolgonderzoeken en welke combinaties van behandeling mogelijk een grotere groep patiënten kunnen helpen. Het opent nieuwe mogelijkheden voor een groep patiënten waarvoor de behandeling de afgelopen twintig jaar weinig veranderd is.”

MSS-darmkanker komt voor bij ongeveer 85 procent van de mensen met niet-uitgezaaide darmkanker. Voor deze groep zijn al lange tijd nauwelijks nieuwe behandelingen beschikbaar. Dankzij de samenwerking tussen artsen, biologen en data-experts konden de onderzoekers nauwkeurig onderzoeken welke kenmerken samenhangen met een betere reactie op immuuntherapie. Het gaat bijvoorbeeld om meer fouten in het DNA, sneller delende cellen en meer afweercellen in de tumor.

Chalabi: “Bij MSS-darmkanker valt nog veel te winnen. Door deze aanpak leren we waarom sommige tumoren toch reageren. Dat geeft richting voor de volgende stap: behandelingen slimmer en gerichter maken. De inzichten die we opdoen helpen niet alleen bij darmkanker, maar ook bij andere tumortypes waarbij we neoadjuvante immuuntherapie onderzoeken. Het meest hoopvolle is dat alle patiënten die goed reageerden na vier jaar nog steeds geen terugkeer van de ziekte hebben gehad.”

Vervolgonderzoek

Met deze nieuwe inzichten worden nu vervolgstudies opgezet met andere combinaties van immuuntherapie. Deze studies richten zich naast darmkanker ook op patiënten met andere vormen van kanker, met als doel het bepalen voor wie deze aanpak het meeste oplevert en hoe de behandeling verder kan worden verfijnd. Daarmee zetten we in het AVL een nieuwe stap in het verbeteren van de behandeling voor diverse patiëntengroepen.

Meer lezen

•           NEOASIS studie
•           NICHE studie