ctDNA-analyse Algemeen Klinisch Lab

Circulerend tumor DNA (ctDNA) omvat de analyse van DNA-fragmenten afkomstig van een tumor. Dit zijn DNA-fragmenten die, buiten cellen, “vrij” in het bloedplasma aanwezig zijn. ctDNA kan worden aangetoond in verschillende tumorsoorten, waarbij de detectie varieert per tumorsoort en afhankelijk is van stadium van de ziekte [1]. Inmiddels is er veel bekend over de rol van ctDNA in de diagnostiek. Als predictieve marker kan ctDNA worden toegepast wanneer weefsel afname niet mogelijk is of er geen adequaat tumor materiaal is verkregen voor analyse. Dit is voor longkanker samengebracht in het cieBOD advies “ctDNA in bloedplasma als predictieve analyse bij longkanker”. 

Drie aspecten voor het gebruik van ctDNA zijn van belang: enerzijds de concordantie tussen bloed en weefsel. Een groot aantal publicaties laat zien dat ctDNA in 70-80% van de patienten dezelfde mutaties worden gevonden in vergelijking met weefsel. In de overige 20-30% kan alleen ctDNA positief zijn of alleen het weefsel. Een tweede aspect is de sensitiviteit van de analyse. De hoeveelheid ctDNA in het bloed correleert met het tumorvolume en daarmee met de kans om ctDNA te detecteren in de achtergrond van cfDNA. Een derde aspect is de impact van de bron (ctDNA of weefsel) waarin een mutatie is gevonden op de uitkomsten van behandeling. Ook hier komt een constant beeld in de literatuur naarvoren: voor de uitkomsten (PFS, RFS, OS, ORR) maakt het niet uit of de behandelde mutatie is gevonden in bloed of in weefsel.

ctDNA is te gebruiken voor meerdere toepassingen naast predictieve analyse, dit kan bijvoorbeeld de analyse voor minimal residual disease zijn na chirurgie, of longitudinaal vervolgen van patienten op bloed. Deze toepassingen zijn nu niet beschikbaar in NL en kunnen dus niet worden aangeboden binnen de diagnostiek bij kanker.

Voor de analyse van ctDNA wordt binnen het Antoni van Leeuwenhoek gebruik gemaakt van droplet digital PCR (ddPCR) en Next Generation Sequencing (NGS). Waar ddPCR kijkt naar individuele mutaties, kijkt NGS breed naar meerdere genen, fusies en copy number variations. In geval van primaire screening voor behandelbare mutaties kiezen we in veel gevallen voor NGS (17 genen), in geval van een resistentievraagstelling zetten we een breder NGS panel in (78 genen). ddPCR wordt nog ingezet in geval van heel specifieke vraagstellingen of wanneer er op zeer korte termijn een resultaat nodig is

De houdbaarheid van ctDNA wordt met name beïnvloed door de toename van achtergrond-DNA (afkomstig van witte bloedcellen) bij opslag langer dan 6 uur bij kamertemperatuur. Indien een directe verwerking niet mogelijk is, dient gebruik te worden gemaakt van STRECK-buizen. Deze buizen stabiliseren de cellen tot 5 dagen. Dit maakt een directe verzending als volbloed mogelijk via reguliere post. 

Via de link naar het aanvraagformulier bovenaan deze pagina kunt u een aanvraagpakket opvragen met een STRECK-buis. We sturen u standaard 2 STRECK buizen op naar het door u opgegeven adres. Zorg voor een juiste identificatie van de buizen en het formulier.

De resultaten worden binnen 10 werkdagen aan u gerapporteerd. Op het aanvraagformulier dient u het email adres te vermelden waarop u de uitslag wilt ontvangen. Monsters ontvangen voor dinsdag worden dezelfde week ingezet, met rapportage op donderdag de week daarna.

De uitslag ontvangt u via het door u opgegeven email adres.  Indien er mutaties gevonden zijn wordt er bij een NGS analyse aangegeven of deze activerend zijn. Indien er geen mutaties worden aangetoond sluit dit nooit volledig de aanwezigheid van behandelbare mutaties uit. Gevoeligheid van de analyse is bijv. afhankelijk van het tumorvolume, de concentratie ctDNA in bloed en de hoeveelheid geanalyseerd bloed. Het is in dergelijke gevallen te overwegen om de analyse na enige tijd, bij een groter tumorvolume te herhalen. 

Voor de uitvoer van ctDNA analyse maken wij gebruik van de standaard pathologie declaratiecodes voor moleculaire analyse.