Wond-, stoma- en continentiezorg

Bij het aanleggen van de stoma wordt er een gat in de buikwand gemaakt. Dit betekent dat er een zwakke plek zit in de buikwand. Het gat kan groter worden, waardoor er darm tussen de spierlaag en de huid komt te zitten. Dit noemen we een stomabreuk (parastomale hernia). Er is dan een zwelling rondom de stoma zichtbaar. Deze zakt als u gaat liggen.

Naast de zichtbare uitstulping kan de breuk klachten geven van een zwaar gevoel in de buik. Ook is er meer kans op lekkage van het materiaal. Zwaar tillen wordt afgeraden, dit geeft een te grote druk op de buikspieren met het risico op een stomabreuk. Geadviseerd wordt de eerste 6 weken niet meer dan 5 kg te tillen. Na 6 weken dit geleidelijk weer opbouwen, maar niet meer dan 10-15 kg te tillen. Neemt direct contact op bij:

• Een blauwe/zwarte verkleuring van de stoma;
• Toenemende buikpijn;
• Een niet producerend stoma.

Deze klachten kunnen ontstaan doordat de darm bekneld raakt. Mocht u deze klachten ervaren kunt u gaan liggen. Daardoor zakt de darm terug in de buikholte en gaan de klachten mogelijk weg. Neem alsnog contact op met het ziekenhuis.

Een prolaps is een uitstulping van de stoma (de darm komt meer dan 4 cm naar buiten) welke bij liggen vaak terugzakt in de buik. Het is het gevolg van te veel druk op de buikwand, bijvoorbeeld door persen, hoesten of tillen. De kans op een prolaps kunt u zo klein mogelijk houden, zie hiervoor het kopje ‘Belasten buikspieren’.

Veel patiënten vinden een prolaps vervelend. De stoma is dan beter te zien. U kunt een steunband dragen. Doe deze om terwijl u ligt. Zo voorkomt u dat de darm naar buiten kan stulpen.

Als de prolaps groot is en ongunstig ligt kan hij ingeklemd raken. De darm trekt dan niet meer terug naar binnen als u ligt en kan groter worden. Dit kan problemen geven in de doorbloeding van het slijmvlies, wat donker van kleur kan worden. Dit kan ook pijn doen. Neem meteen contact op met het ziekenhuis als u deze klachten heeft.

Nadat uw stoma is aangelegd, bestelt de stomaverpleegkundige uw stomamateriaal als u het ziekenhuis verlaat. Zij meldt u aan bij een medisch speciaalzaak (vaak is dit Medireva). U krijgt uw stomamaterialen thuisbezorgd.

Herhaalbestellingen kunt u zelf uitvoeren op de bestelpagina van Medireva. Als u nieuwe producten nodig heeft, gaat de eerste bestelling altijd via de stomaverpleegkundige. 

Stomaband

Tijdens het sporten, maar ook tijdens het dagelijks leven, kunt u een elastische band dragen. De band kan comfort geven en houdt het stomazakje dicht tegen de buik aan.

Stomabanden worden alleen vergoed bij een stomabreuk, anders moet u de band zelf betalen. U kunt tijdens het sporten een indiksachet in het stomazakje doen. Daarmee wordt de ontlasting of urine ingedikt zodat het minder klotst. U kunt een indiksachet kopen via de medisch speciaalzaak.

Stomacap

Bij bepaalde activiteiten kan het fijn zijn een stomacap (ook wel stoma protector) te dragen. Het beschermt de stoma tegen druk van buitenaf, bijvoorbeeld door bal- of contactsporten. De cap wordt ook wel gebruikt bij autorijden of door buikslapers.

Kleding bij stoma

U kunt speciaal stomaondergoed en -zwemkleding kopen. Via onderstaande websites kunt u meer informatie vinden:

Bellawear
AllweCare medical BV
Seemego
Stichting Stomaatje

Voor een goed herstel is het belangrijk om voldoende actief te zijn. Ons advies is om te voldoen aan de Nederlandse norm gezond bewegen: minstens vijf keer per week 20 minuten matig intensief bewegen. Denk bijvoorbeeld aan wandelen, fietsen of verschillende huishoudelijke taken.

Om de kans op complicaties van de stoma klein te houden, is het belangrijk om de intra abdominale druk te minimaliseren gedurende activiteiten. Dat is de druk binnen de buik. Een hoge druk kan komen door activiteiten als inspanning, hoesten, tillen en diverse houdingen. Met de volgende adviezen houdt u de intra abdominale druk zo laag mogelijk tijdens deze activiteiten.

• Uit bed komen: Rol eerst op uw zij. Via steun op de elleboog en hand duwt u uzelf omhoog, terwijl u gelijktijdig de benen uit bed laat zakken. Bij het omhoog komen ademt u uit.
• Opstaan uit de stoel (of uit bed): Zet uw voeten in een V-vorm. U gaat op het puntje van de stoel zitten, en u duwt uzelf vanuit uw benen omhoog. Kom tot stand tijdens de uitademing en met het aangespannen van de bekkenbodem.
• Bukken/tillen: Zak door beide knieën (naar buiten gedraaid), met een rechte rug (uw buik heeft de ruimte). Adem door of adem uit, zet de adem niet vast. Ook bij het weer omhoog komen: duw uzelf omhoog vanuit de benen. Als u tilt moet u de last dicht bij u of tegen u aan houden. Draai vanuit uw benen, niet vanuit uw rug. Als dit niet lukt, kunt u 1 knie buigen (uw sterkste been).
• Staan: Sta met de benen gestrekt maar overstrek hierbij de knieën niet. Strek u uit (kruin omhoog), dan staat u vanzelf “goed”.
• Schoenen en sokken aantrekken: Zet een voet op een voetenbankje/verhoging/traptrede. Buig vanuit uw heupen met een rechte rug naar voren, de knieën zijn weer naar buiten gedraaid en uw buik heeft de ruimte. Adem rustig door.
• Hoesten en niezen: Bij het hoesten en niezen draait u het hoofd naar de kant van de stoma. Als u de knieën naar buiten draait en de hielen tegen elkaar aan drukt (V-stand) in lig/zit of stand, helpt de bekkenbodemspanning u om de druk op te vangen. Geef daarnaast tegendruk tegen de stoma met uw hand.
• Traplopen: Duw uzelf vanuit de benen omhoog (zoals bij opstaan vanuit de stoel) en gebruik de leuning alleen voor het evenwicht. Trek u liever niet aan de leuning omhoog, uw buikspieren maken de druk dan hoger.
• Stofzuigen: Als u rechtshandig bent, kunt u op uw linker heup de slang vasthouden. U blijft zo rechtop staan terwijl u zuigt en u voorkomt dat u te veel op de stang gaat duwen.

Zwaar tillen wordt afgeraden, dit geeft een te grote druk op de buikspieren met het risico op een stomabreuk. Geadviseerd wordt de eerste 6 weken niet meer dan 5 kg te tillen. Na 6 weken dit geleidelijk weer opbouwen, maar niet meer dan 10-15 kg te tillen (zie ook: ‘Wat is een stomabreuk?’)

In de Stoma-app van de Stomavereniging of het Me+ vitaliteitsprogramma vindt u nog meer buikspieroefeningen.

Overleg met uw arts of stomaverpleegkundige wanneer u weer aan het werk kunt gaan. Het hangt van uw persoonlijke omstandigheden af of en wanneer u weer kunt werken. Zwaar tillen wordt afgeraden. Dit kan namelijk zorgen voor een stomabreuk. Bij tillen moet u een goede tiltechniek gebruiken.

Soms adviseert de stomaverpleegkundige u een steunbandage. Preventieve steunbandages worden niet vergoed door de zorgverzekeraar. Goed overleg met uw werkgever en bedrijfsarts zijn van belang. Verder kunt u bekijken welke faciliteiten op uw werk aanwezig zijn, zoals een ruim toilet met wasbak en afvalbak met deksel (vaak is dit een invalidetoilet). Ook is het fijn een plek te hebben waar u extra stomamateriaal kunt leggen, als u het materiaal moet vervangen.

Met een stoma kunt u gewoon sporten. De eerste 6 tot 8 weken mag dit nog niet en moet u rustig aan doen. Hierna kunt u het geleidelijk opbouwen. Van belang hierbij is de buikspieren weer rustig te trainen.

U kunt de oefeningen gebruiken van de Stoma-app van de Stomavereniging of het Me+ vitaliteitsprogramma. Vraag uw stomaverpleegkundige om advies voordat u weer begint met sporten.

Ja, u kunt zwemmen of naar de sauna met een stoma. Alle stomamaterialen zijn waterdicht.

Soms laat de plak wat los aan de randen (als u wat langer zwemt). U kunt maanvormige tape gebruiken om de plak extra te goed dicht te plakken. U kunt dit tape krijgen via uw stomaverpleegkundige.

Bij een darmstoma plakt u de filter af met filterstickers (deze vindt u in uw doos met stomamateriaal). Hierdoor loopt er geen water het zakje in en blijft de filter droog, waardoor deze werkzaam blijft. Er zijn speciale banden verkrijgbaar die u kunt dragen met zwemmen, zodat het stomazakje niet zichtbaar is boven de zwembroek. Deze banden moet u zelf betalen. Ook zijn er hogere modellen broeken te koop. Voor vrouwen kan een badpak of tankini ook een optie zijn. Door badkleding met een drukke print valt de stoma ook minder op.

U kunt zelf bepalen wat voor u prettig is. Verder raden wij aan om minimaal 1 uur voor het zwemmen de plak te vervangen, zodat deze goed kan hechten aan de huid. Wacht na het zwemmen 1 uur voordat u de plak verwijdert. Door het warme water komt hij moeilijker los.

Voor de eerste keer gaan zwemmen of naar de sauna gaan kan spannend zijn. Het kan fijn zijn dit samen met lotgenoten te doen. Via stichting Stomaatje wordt er jaarlijks een zwemdag georganiseerd. Zie de site voor meer informatie Stomaatje Zwemdag - Stomaatje: Alles over stoma's

Gaat u met het vliegtuig op vakantie? Dan mag u soms extra bagage (medische bagage) meenemen. Vraag dit na bij de luchtvaartmaatschappij waarmee u vliegt.

Om met uw stoma te vliegen heeft u een Engelstalige verklaring nodig van uw stomaverpleegkundige. U kunt hiervoor bellen naar het telefonisch spreekuur. Zorg ervoor dat u dit op tijd doet.

Een stoma kan invloed hebben op intiem en seksueel gebied. Ook met een stoma is het mogelijk seksualiteit te beleven, soms met wat (kleine) aanpassingen. In de folder van de Stomavereniging vindt u meer informatie over dit onderwerp. 

Als u seksuele problemen heeft, kunt u terecht bij de seksuoloog in het AVL. U kunt hier praten over problemen die te maken hebben met uw ziekte.

Voorbeelden van zulke problemen zijn: minder zin in seks, moeite met opwinding (bijvoorbeeld geen erectie of niet vochtig worden), moeite met klaarkomen of pijn bij het vrijen.

U heeft een verwijzing nodig van uw arts of verpleegkundig specialist.

Onder de douche met een stoma

Met een stoma kunt u normaal douchen. U kunt douchen met of zonder opvangmateriaal. U hoeft bij het douchen zonder materiaal niet bang te zijn dat er water in de stoma loopt. Er kan wel urine of ontlasting uit de stoma lopen tijdens het douchen. Was de huid rondom de stoma niet met zeep.

In bad met een stoma

Met een stoma kunt u ook gewoon in bad. Het stomamateriaal is waterdicht en de plak zal goed blijven kleven tijdens het bad. Houd bij het in bad gaan wel altijd uw stomamateriaal op.

Wissel na het bad niet direct de stomaplak. Door het warme water zal de plak namelijk extra goed hechten aan uw buik. Na een uurtje is de plak weer beter te verwijderen.

Darmstoma

Heeft u een darmstoma? Dan moet u het filter afplakken. Eeen nat geworden filter werkt niet meer. Als u klaar bent, verwijdert u de sticker. Het filter werkt nog gewoon.

Heeft u haren op uw buik? Scheer dan maximaal 1 keer per week de haren rond de stoma. Zo voorkomt u irritatie. Door de haren hecht de plak minder goed.

Gebruik een wegwerpmesje om de haren weg te scheren. Scheer met de richting van de haargroei mee, zonder water of schuim. Was de huid daarna met water. U kunt de stoma beschermen met een gaasje of een lege dop van een lege fles frisdrank of wasmiddel.

Zorg ervoor dat u altijd een setje met nieuw stomamateriaal meeneemt als u van huis gaat. U kunt de stoma het best verzorgen in een invalidentoilet. Hier heeft u alles wat u nodig heeft (prullenbak, wastafel, spiegel).

Voordat u het ziekenhuis verlaat, krijgt u van de stomaverpleegkundige een kaartje. Hierop staat dat u recht heeft op het gebruik van het invalidentoilet. Ook kunt u een universele sleutel kopen, waarmee u toegang heeft tot invalidentoiletten die zijn aangesloten bij deze organisatie. U leest hier meer over op de pagina van Eurosleutel.

Als u een stoma heeft kunt u in principe alles eten en drinken. Wel kan elk lichaam anders reageren op bepaalde voedingsmiddelen.

Heeft u een ileostoma? Snij het eten dan goed fijn te snijden en goed te kauwen. Sommige voedingsmiddelen kunnen namelijk verstopping veroorzaken. Dat geldt voor de volgende voedingsmiddelen:

• Fruit met pit en schil, partjes citrusfruit, ananas, bessen, druiven, kiwi, kokosproducten, gedroogde vijgen, rozijnen, dadels en pruimen;
• Groente met harde nerven, rauwkost, vezelige draderige groenten: asperges, bleekselderij, schorseneren, zuurkool, rabarber, taugé, draderige sperzie- en snijbonen, doperwten, maïs, sla, champignons, peulvruchten;
• Noten, zaden of pitten;
• Taai en draderig vlees met botten en vis met graten.

Als uw ontlasting hard of plakkerig is, kunt u meer voedingsvezels eten. Denk er ook om dat u voldoende drinks.

Voedingsvezels zijn stukjes plantaardige voeding die mensen niet kunnen verteren. Vezels nemen vocht op en houden dit vast, waardoor de ontlasting een goede vastheid krijgt. Vezels komen voor in plantaardige producten als volkoren- en roggebrood, fruit, groente, aardappelen, peulvruchten en zilvervliesrijst.

Voordat u ontslagen wordt uit het ziekenhuis, ontvangt u van de stomaverpleegkundige een lijst met aanvullende voedingsadviezen.

Het is belangrijk om genoeg te drinken. Heeft u een colostoma? Drink dan 1,5 tot 2 liter per dag. Heeft u een ileostoma? Drink dan 2 tot 2,5 liter per dag. Verdeel dit drinken goed over de dag.

Heeft u een urinestoma? Dan is drinken ook heel belangrijk. Zo blijft uw urine helder en voorkomt u bacteriën in de urine. 1,5 tot 2 liter per dag is meestal genoeg. Is uw urine donker of plast u weinig? Drink dan meer.

Onder vocht vallen alle vloeibare producten, zoals; water, frisdrank, koffie en thee, soep, yoghurt of vla en pap.

Als u een ileostoma heeft, verliest u vocht en zout met de ontlasting. U kunt het verlies van zout aanvullen door extra zout te gebruiken. Na uw operatie ontvangt u hier meer advies over.