Bestraling CT man bekken (2)

Radiotherapie bij prostaatkanker

Er zijn twee typen bestraling van de prostaat. Uitwendige radiotherapie en inwendige radiotherapie (brachytherapie). Onderstaande informatie gaat over uitwendige bestraling. 

Uitwendige radiotherapie van de prostaat is een veelgebruikte behandeling als:

  • eerste behandeling bij prostaatkanker wanneer er geen uitzaaiingen zijn;
  • er na een prostaatoperatie nog kanker is achtergebleven;
  • de prostaatkanker beperkt uitgezaaid is.

Het aantal bestralingen dat wordt geadviseerd is afhankelijk van meerdere factoren zoals de uitgebreidheid van de prostaatkanker, de grootte van de prostaat en eventueel al bestaande plasklachten. De radiotherapeut of Physician Assistant zal met u bespreken hoeveel bestralingen in uw situatie wordt geadviseerd. Het aantal bestralingen ligt tussen de 5 en 35 keer.

Indien de tumor nog beperkt is en er weinig plasklachten zijn kan in de meeste gevallen worden volstaan met 5 bestralingen. Er wordt dan op de prostaat, met grote precisie, een hoge dosis per keer gegeven. Indien de tumor uitgebreider is of als er klachten zijn van het plassen zal meestal voor 20 bestralingen worden gekozen. Indien de prostaat al is verwijderd middels een operatie of als de lymfeklieren ook bestraald moeten worden zal voor 35 bestralingen worden gekozen.

Het kan zijn dat wordt geadviseerd de behandeling te combineren met hormoontherapie waarbij de aanmaak van het mannelijk hormoon (testosteron) wordt onderdrukt. De duur van hormoontherapie varieert tussen de 6 maanden en 3 jaar.

Onze werkwijze

De nieuwste technieken en zeer geavanceerde apparatuur

Op de afdeling Radiotherapie worden veel nieuwe technieken ontwikkeld en wordt gebruik gemaakt van zeer geavanceerde apparatuur. Dat geldt voor zowel beeldvormend onderzoek, voorbereiding op de bestraling als de bestraling zelf. Hierdoor kunnen we u de meest effectieve behandeling geven, met zo min mogelijk belasting van gezond weefsel.

Gesprek met uw radiotherapeut of Physician Assistant

Tijdens een afspraak met één van de radiotherapeuten of Physician Assistants wordt uitgebreid gesproken over uw specifieke situatie en de best passende behandeling voor u. Het doel van de behandeling, de verwachte uitkomst, de voorbereiding, de uitvoering en de eventuele bijwerkingen komen in dit gesprek aan bod.

Multidisciplinair overleg

In een overleg met specialisten van verschillende disciplines (bijvoorbeeld internisten, chirurgen en radiotherapeuten) wordt aan de hand van uw situatie, de uitslagen en uw medische gegevens overlegd welke behandeling voor u het beste is. Deze zal uw radiotherapeut of Physician Assistant met u bespreken.

Onderzoek

We voeren veel onderzoek uit naar nieuwe ontwikkelingen en verbeteringen van de bestraling. Is er een onderzoek waar u aan mee zou kunnen doen, dan zal uw radiotherapeut u hiervoor vragen. U krijgt dan veel informatie waardoor u een weloverwogen beslissing kan nemen. Meedoen is uiteraard geheel vrijblijvend. Besluit u niet mee te doen, dan wordt u behandeld volgens de laatste protocollen en de huidige inzichten.

Uitwendige Bestraling Prostaat Still

Radiotherapie bij prostaatkanker: hoe gaat het in zijn werk?

Wilt u meer weten over bestraling bij prostaatkanker? Hoe gaat het in zijn werk en wat komt erbij kijken? Wij hebben de belangrijkste informatie voor u samengevat in een animatie:

Meer informatie

Voorbereiding

De bestraling van kanker in de prostaat gebeurt met grote nauwkeurigheid. Aangezien de positie van de prostaat per dag enkele millimeters tot meer dan een centimeter kan verschillen, worden er in bepaalde situaties goudmarkers in de prostaat geplaatst. Hiermee wordt de positie van de prostaat op het bestralingstoestel voorafgaand aan de bestraling nauwkeurig bepaald middels de CT-scan die aan het bestralingstoestel is gekoppeld. Het inbrengen van de goudmarkers gebeurt een week voor de voorbereidende scans en is vergelijkbaar met het nemen van biopten. Minimaal een week na het plaatsen van de markers wordt er voor de planning van de bestraling nog een CT-scan en een MRI-scan gemaakt.

Indien er naast de prostaat ook klieren in het bekken bestraald gaan worden of als de prostaat verwijderd is, zal dit zonder goudmarkers gebeuren.

In een voorlichtingsgesprek komen vooral praktische zaken over uw behandeling aan bod. Er is veel ruimte voor het stellen van vragen.

Bestralingsplan

Op de afbeeldingen van de MRI- en/of CT-scan wordt het bestralingsgebied ingetekend door uw radiotherapeut of Physician Assistant. Met speciale computerprogramma’s wordt berekend wat de meest optimale bestraling is. Dit wordt een bestralingsplan genoemd. Hierbij is het belangrijk dat het te bestralen gebied de juiste dosis straling ontvangt en dat het omliggende gezonde weefsel zo min mogelijk wordt belast.

De bestraling

Lineare versneller

Radiotherapeutisch laboranten zorgen ervoor dat u goed op de bestralingstafel komt te liggen. Laserlijnen schijnen op uw lichaam en moeten samenvallen met de tatoeagepuntjes die op uw lichaam zijn gezet.

Regelmatig wordt uw positie gecontroleerd met behulp van een CT-scanner die aan het toestel is gekoppeld. Zo kunnen er kleine aanpassingen worden gedaan zodat u precies in de juiste positie bent en de bestraling zo nauwkeurig mogelijk plaatsvindt. Als er goudmarkers geplaatst zijn kan de positie van de prostaat nog nauwkeuriger worden bepaald. Op de monitoren volgen de laboranten uw bestraling.

Het bestralingstoestel kan in een hele cirkel om u heen draaien zodat u vanuit de gewenste posities bestraald kan worden.

De bestralingstijd is slechts enkele minuten. De gehele behandeling zal ongeveer een kwartier duren. Van de bestraling zelf voelt u niets. Op den duur kan u wel de effecten van de bestraling merken.

MR Linac

Voor een deel van de patiënten kunnen de bestralingen ook uitgevoerd worden op een MR-Linac. Een MR-linac is een met een MRI-scanner uitgeruste lineaire versneller. Hiermee kunnen we het te bestralen gebied in beeld brengen en de bestraling kan hierop worden aangepast. Hierop is de prostaat zelf goed zichtbaar en daarom is bij de MR linac niet nodig om goudmakers in te brengen vooraf. De MRI scan en de aanpassingen voorafgaand aan elke bestralingen kosten iets meer tijd dan de standaard behandeling op een Linac met CT scan. Uw behandelaar kan toelichten of u in aanmerking komt voor MRI geleide bestraling.

Controles bij uw radiotherapeut of Physician Assistant

In de periode van de bestraling heeft u een aantal keer contact met uw behandelaar om het verloop van de behandeling met u te bespreken en uw vragen te kunnen beantwoorden. U krijgt advies hoe u het beste met de bijwerkingen om kunt gaan en zo nodig wordt er medicatie voor voorgeschreven. U krijgt te horen hoe de behandeling wordt opgevolgd als u klaar bent met de bestralingen.

Bijwerkingen

De mate waarin bijwerkingen op zullen treden varieert per persoon. Uw conditie en uw situatie zijn hierbij van invloed, evenals het gebied dat bestraald wordt en de bestralingsdosis. Uw behandelaar zal u uitleg geven over de bijwerkingen die bij u verwacht worden. Vaak zijn dit darm- en/of plasklachten. Ook kan vermoeidheid optreden. Tevens kan de functie van de erectie achteruitgaan. 

Acute bijwerkingen ontstaan meestal twee tot drie weken na de start van de behandeling en nemen in de loop van de behandeling toe. Na het beëindigen van de behandeling kunnen deze klachten nog enkele weken tot maanden aanhouden. Sommige klachten kunnen blijvend zijn. Uw behandelaar zal uitgebreid ingaan op de bijwerkingen die bij u verwacht worden.

Indien u naast de bestraling ook hormoontherapie krijgt, zal uw radiotherapeut tevens daar toelichting over geven

Wat u zelf kunt doen

Als uw klachten, situatie en conditie dit toelaten, is het aan te bevelen om dagelijks te bewegen. Dit is bewezen effectief voor uw herstel. Denk hierbij aan fietsen of wandelen. U kunt ook gaan sporten onder begeleiding van een fysiotherapeut. Verder raden wij aan om, zover dat gaat, zoveel mogelijk uw dagelijks ritme op te pakken.

Tijdens de behandeling gelden de richtlijnen voor gezonde voeding. Deze zijn te vinden op de website www.voedingscentrum.nl. Op de website www.voedingenkankerinfo vindt u ook veel informatie. Neemt u extra vitamines of voedingssupplement, wilt u dan met uw behandelaar bespreken of u kunt doorgaan met het innemen hiervan?

Nazorg

Als u tijdens of na de behandeling behoefte heeft aan extra zorg, dan kan de radiotherapeut of physician assistant u doorverwijzen naar het Centrum Kwaliteit van Leven in het Antoni van Leeuwenhoek. Denk aan seksuologen, fysiotherapeuten, ergotherapeuten, diëtisten, maatschappelijk werkers en psychologen.

Al deze hulpverleners zijn zeer ervaren in het verlenen van zorg aan kankerpatiënten, zowel tijdens als na het behandelingstraject.

Floris Pos in gesprek (peniskanker)